<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="TX16n0008">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies, Electronic version, No. 8 第八編　律釋</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書數位版, No. 8 第八編　律釋</title>
			<author>民國 釋太虛著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>3卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">TX</idno>.<idno type="vol">16</idno>.<idno type="no">8</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-01-09 01:26:50 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">第八編　律釋</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Yin-Shun Cultural and Educational Foundation</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">印順文敎基金會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【太虛】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00178">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00178</charName>
				<mapping cb:dec="983218" type="PUA">U+F00B2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3B88</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[木*奈]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00395">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00395</charName>
				<mapping cb:dec="983435" type="PUA">U+F018B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22931</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+龍]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2022-06-14">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<cb:mulu type="其他" level="1">優婆塞戒經講錄</cb:mulu><cb:mulu type="其他" level="2">重示</cb:mulu>
<milestone unit="juan" n="3"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0347a" n="0347a"/>
<lb ed="TX" n="0347a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">瑜伽菩薩戒本講錄</cb:mulu><head>瑜伽菩薩戒本講錄</head>
<lb ed="TX" n="0347a02"/><byline cb:type="other">⸺十九年十月在成都<name role="" type="person">文殊院</name>講⸺</byline>
<lb ed="TX" n="0347a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">科分</cb:mulu>
<lb ed="TX" n="0347a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX16p0347a0301">　　　　釋名題
<lb ed="TX" n="0347a05"/>　　　　　一　釋本題
<lb ed="TX" n="0347a06"/>　　　　　二　釋說者
<lb ed="TX" n="0347a07"/>　　　　　三　釋譯者
<lb ed="TX" n="0347a08"/>　　　　釋文義
<lb ed="TX" n="0347a09"/>　　　　　甲一　總勸勤學
<lb ed="TX" n="0347a10"/>　　　　　甲二　正說戒相
<lb ed="TX" n="0347a11"/>　　　　　　乙一　說戒相
<lb ed="TX" n="0347a12"/>　　　　　　　丙一　四重戒
<lb ed="TX" n="0347a13"/>　　　　　　　　丁一　標徵名數
<lb ed="TX" n="0347a14"/>　　　　　　　　丁二　正明四重
<lb ed="TX" n="0347a15"/>　　　　　　　　丁三　釋他勝名
<lb ed="TX" n="0347a16"/>　　　　　　　　　戊一　明犯過失
<lb ed="TX" n="0347a17"/>　　　　　　　　　戊二　明捨不捨
<lb ed="TX" n="0347a18"/>　　　　　　　　　戊三　示堪重受
<lb ed="TX" n="0347a19"/>　　　　　　　丙二　諸輕戒
<lb ed="TX" n="0347a20"/>　　　　　　　　丁一　總令了知
<lb ed="TX" n="0347a21"/>　　　　　　　　丁二　別顯戒相
<lb ed="TX" n="0347a22"/>　　　　　　　　　戊一　障六度攝善
<lb ed="TX" n="0347a23"/>　　　　　　　　　　己一　障布施度
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0348a" n="0348a"/>
<lb ed="TX" n="0348a01"/>　　　　　　　　　　　庚一　障財施戒
<lb ed="TX" n="0348a02"/>　　　　　　　　　　　　辛一　慳心不供三寶戒
<lb ed="TX" n="0348a03"/>　　　　　　　　　　　　辛二　貪名利戒
<lb ed="TX" n="0348a04"/>　　　　　　　　　　　　辛三　不敬有德同法戒
<lb ed="TX" n="0348a05"/>　　　　　　　　　　　　辛四　不應供受襯戒
<lb ed="TX" n="0348a06"/>　　　　　　　　　　　　辛五　不受重寶施戒
<lb ed="TX" n="0348a07"/>　　　　　　　　　　　庚二　障法施戒
<lb ed="TX" n="0348a08"/>　　　　　　　　　　　庚三　障無畏施戒
<lb ed="TX" n="0348a09"/>　　　　　　　　　　己二　障持戒度
<lb ed="TX" n="0348a10"/>　　　　　　　　　　　庚一　明遮罪
<lb ed="TX" n="0348a11"/>　　　　　　　　　　　　辛一　與聲聞共學戒
<lb ed="TX" n="0348a12"/>　　　　　　　　　　　　辛二　與聲聞不共學戒
<lb ed="TX" n="0348a13"/>　　　　　　　　　　　庚二　別明性戒
<lb ed="TX" n="0348a14"/>　　　　　　　　　　　　辛一　殺生
<lb ed="TX" n="0348a15"/>　　　　　　　　　　　　辛二　不與取
<lb ed="TX" n="0348a16"/>　　　　　　　　　　　　辛三　邪婬
<lb ed="TX" n="0348a17"/>　　　　　　　　　　　　辛四　妄語
<lb ed="TX" n="0348a18"/>　　　　　　　　　　　　辛五　兩舌
<lb ed="TX" n="0348a19"/>　　　　　　　　　　　　辛六　惡口
<lb ed="TX" n="0348a20"/>　　　　　　　　　　　　辛七　綺語
<lb ed="TX" n="0348a21"/>　　　　　　　　　　　庚三　味邪命法戒
<lb ed="TX" n="0348a22"/>　　　　　　　　　　　庚四　掉動嬉戲戒
<lb ed="TX" n="0348a23"/>　　　　　　　　　　　庚五　倒說菩薩法戒
<lb ed="TX" n="0348a24"/>　　　　　　　　　　　庚六　不護雪譏謗戒
<lb ed="TX" n="0348a25"/>　　　　　　　　　　　庚七　不行楚罰戒
<lb ed="TX" n="0348a26"/>　　　　　　　　　　己三　障忍辱度
<lb ed="TX" n="0348a27"/>　　　　　　　　　　　庚一　報復戒
<lb ed="TX" n="0348a28"/>　　　　　　　　　　　庚二　不悔謝戒
<lb ed="TX" n="0348a29"/>　　　　　　　　　　　庚三　不受懺戒
<lb ed="TX" n="0348a30"/>　　　　　　　　　　　庚四　懷忿不捨戒
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="TX" n="0349a01"/>　　　　　　　　　　己四　障精進度
<lb ed="TX" n="0349a02"/>　　　　　　　　　　　庚一　染心御衆戒
<lb ed="TX" n="0349a03"/>　　　　　　　　　　　庚二　非時睡眠戒
<lb ed="TX" n="0349a04"/>　　　　　　　　　　　庚三　虛談棄時戒
<lb ed="TX" n="0349a05"/>　　　　　　　　　　己五　障禪定度
<lb ed="TX" n="0349a06"/>　　　　　　　　　　　庚一　惰慢不求禪法戒
<lb ed="TX" n="0349a07"/>　　　　　　　　　　　庚二　不除五蓋定障戒
<lb ed="TX" n="0349a08"/>　　　　　　　　　　　庚三　貪味靜慮戒
<lb ed="TX" n="0349a09"/>　　　　　　　　　　己六　障般若度
<lb ed="TX" n="0349a10"/>　　　　　　　　　　　庚一　對於法者
<lb ed="TX" n="0349a11"/>　　　　　　　　　　　　辛一　不學小乘法戒
<lb ed="TX" n="0349a12"/>　　　　　　　　　　　　辛二　棄大向小戒
<lb ed="TX" n="0349a13"/>　　　　　　　　　　　　辛三　捨內學外戒
<lb ed="TX" n="0349a14"/>　　　　　　　　　　　　辛四　專習異論戒
<lb ed="TX" n="0349a15"/>　　　　　　　　　　　　辛五　不信深法戒
<lb ed="TX" n="0349a16"/>　　　　　　　　　　　庚二　對於人者
<lb ed="TX" n="0349a17"/>　　　　　　　　　　　　辛一　愛恚讚毀戒
<lb ed="TX" n="0349a18"/>　　　　　　　　　　　　辛二　憍慢不聽正法戒
<lb ed="TX" n="0349a19"/>　　　　　　　　　　　　辛三　輕毀法師戒
<lb ed="TX" n="0349a20"/>　　　　　　　　　戊二　障四攝利生
<lb ed="TX" n="0349a21"/>　　　　　　　　　　己一　不爲助伴戒
<lb ed="TX" n="0349a22"/>　　　　　　　　　　己二　不往事病戒
<lb ed="TX" n="0349a23"/>　　　　　　　　　　己三　不爲宣說障愛語戒
<lb ed="TX" n="0349a24"/>　　　　　　　　　　己四　有恩不報戒
<lb ed="TX" n="0349a25"/>　　　　　　　　　　己五　患難不慰戒
<lb ed="TX" n="0349a26"/>　　　　　　　　　　己六　希求不給戒
<lb ed="TX" n="0349a27"/>　　　　　　　　　　己七　攝衆不施戒
<lb ed="TX" n="0349a28"/>　　　　　　　　　　己八　不隨心轉戒
<lb ed="TX" n="0349a29"/>　　　　　　　　　　己九　不隨喜讚揚戒
<lb ed="TX" n="0349a30"/>　　　　　　　　　　己十　不隨行威折戒
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="TX" n="0350a01"/>　　　　　　　　　　己十一　不隨現神力折攝戒
<lb ed="TX" n="0350a02"/>　　　　　　　　丁三　總明無犯
<lb ed="TX" n="0350a03"/>　　　　　　乙二　明持悔
<lb ed="TX" n="0350a04"/>　　　　　　乙三　明悔法
<lb ed="TX" n="0350a05"/>　　　　　　　丙一　對他懺除
<lb ed="TX" n="0350a06"/>　　　　　　　　丁一　上品纏犯應更受
<lb ed="TX" n="0350a07"/>　　　　　　　　丁二　懺中品纏犯
<lb ed="TX" n="0350a08"/>　　　　　　　　丁三　懺下品纏犯及餘違犯
<lb ed="TX" n="0350a09"/>　　　　　　　丙二　自誓懺除
<lb ed="TX" n="0350a10"/>　　　　　甲三　結應敬修
<lb ed="TX" n="0350a11"/>　　　　顯要旨
<lb ed="TX" n="0350a12"/>　　　　　一　應了知者三事
<lb ed="TX" n="0350a13"/>　　　　　二　顯殊勝者三事</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0351a" n="0351a"/>
<lb ed="TX" n="0351a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">釋名題</cb:mulu><head><seg rend="border">釋名題</seg></head>
<lb ed="TX" n="0351a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　釋本題</cb:mulu><head>一　釋本題</head>
<lb ed="TX" n="0351a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、菩薩</cb:mulu><head>甲、菩薩</head><p xml:id="pTX16p0351a0304" cb:place="inline">茲用因明法，從破似立眞以爲釋。在吾國俗習上，往往提到菩薩，
<lb ed="TX" n="0351a04"/>卽聯想及種種偶像，以爲菩薩者，偶像之代名詞也。嘗在小學敎科書中，見有指兒
<lb ed="TX" n="0351a05"/>童玩偶謂洋菩薩者。諸如此類，不一而足。因此，任何神鬼人物偶像，皆得名以菩
<lb ed="TX" n="0351a06"/>薩，遂令社會人士誤以信菩薩爲迷信，此不得不先破除者。復次、古來有望文生義
<lb ed="TX" n="0351a07"/>以爲之說者，則曰；菩者、普也，薩者、濟也。此雖推想到菩薩爲救度衆生之義，
<lb ed="TX" n="0351a08"/>然未知菩薩乃梵語之譯音也。又其次、則知菩薩爲梵音菩提薩埵之略，然譯菩提爲
<lb ed="TX" n="0351a09"/>道，譯薩埵爲衆生，謂菩薩者、大道心衆生也。此譯義亦未精確，梵語末伽，此譯
<lb ed="TX" n="0351a10"/>爲道，梵語摩呼婆耆，此譯衆生，故亦爲未得菩薩正義之相似解也。上來旣破其似
<lb ed="TX" n="0351a11"/>，今出眞正之菩薩義，則菩提者、覺也，薩埵者、有情也。菩薩、謂覺有情，有三
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0352a" n="0352a"/>
<lb ed="TX" n="0352a01"/>種義：其一、菩薩亦爲有情之一，是從大悲心上發起求無上正覺心之有情，故名覺
<lb ed="TX" n="0352a02"/>有情；卽從初發心之菩薩以至三賢、十聖行位之菩薩，是唯因前菩薩。其二、以觀
<lb ed="TX" n="0352a03"/>正覺及觀有情等所觀之境，故名覺有情，此通因前果後。其三、謂依無上正覺而化
<lb ed="TX" n="0352a04"/>濟有情，故名覺有情，此唯果後菩薩。如上三義，爲菩薩之正義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、戒</cb:mulu><head>乙、戒</head><p xml:id="pTX16p0352a0503" cb:place="inline">梵語毗<g ref="#CB00178">㮈</g>耶，或毗尼，本爲調伏之義，謂調練三業，制伏諸非也。因
<lb ed="TX" n="0352a06"/>調伏二字，不適宜此方，故譯爲戒、爲律、或爲戒律。但戒字之廣義，爲禁制之意
<lb ed="TX" n="0352a07"/>，如國家之法律，社校之規約等，皆得謂之爲戒。則其中可有善惡之不同，若邪敎
<lb ed="TX" n="0352a08"/>等各有爲其邪敎徒所共遵守之戒條，此爲屬於戒禁取之惡戒。善戒，又爲世戒、佛
<lb ed="TX" n="0352a09"/>戒之分：世間善戒，若孔子所謂血氣未定，戒之在色，血氣方剛，戒之在鬥，血氣
<lb ed="TX" n="0352a10"/>旣衰，戒之在得等，爲人天之善法；佛之戒法，又名尸羅，梵語尸羅，此爲淸涼，
<lb ed="TX" n="0352a11"/>卽菩薩六度中之尸羅波羅蜜，乃爲淸淨純善之戒，能解脫熱惱而淸涼者也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、菩薩戒</cb:mulu><head>丙、菩薩戒</head><p xml:id="pTX16p0352a1205" cb:place="inline">菩薩戒者，爲佛戒中之一種。就佛戒言，約分爲二：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0353a" n="0353a"/>
<lb ed="TX" n="0353a01"/><p xml:id="pTX16p0353a0101">一、七衆戒：依佛徒之性別與程度，別有比丘、比丘尼、沙彌、沙彌尼、優婆
<lb ed="TX" n="0353a02"/>塞、優婆夷、之六衆。以尼戒繁細難學，在沙彌尼進受比丘尼戒之前，更設有式差
<lb ed="TX" n="0353a03"/>摩那尼之一階級，故成七衆。此之七衆，各有其部勒之戒條，多少難易，秩然不同
<lb ed="TX" n="0353a04"/>，曰七衆戒。若釋其名義：梵語比丘，此云乞士，是乞法資心，乞食資身義。梵語
<lb ed="TX" n="0353a05"/>沙彌，古云息慈，取息惡行慈義；唐譯求寂，乃志求寂滅之謂也。梵語優婆塞、優
<lb ed="TX" n="0353a06"/>婆夷，此云近事男、近事女，謂能親近承事三寶之男女也；亦名正信、淸信男女，
<lb ed="TX" n="0353a07"/>能正信三寶故，卽受三皈或五戒之在家佛徒也。</p>
<lb ed="TX" n="0353a08"/><p xml:id="pTX16p0353a0801">二、菩薩戒：散見於大乘各經論，考之有梵網經、纓珞經、菩薩優婆塞戒經、
<lb ed="TX" n="0353a09"/>密宗三昧耶戒儀軌、與此瑜伽菩薩戒本五種，而以梵網爲最完具。然梵網兼具律儀
<lb ed="TX" n="0353a10"/>戒、攝善法戒、饒益有情戒；而能發揮菩薩戒中攝善法戒，饒益有情戒之殊勝相者
<lb ed="TX" n="0353a11"/>，則唯在此瑜伽戒本也。菩薩通於七衆而別無部類，故優婆來受菩薩戒，則稱爲菩
<lb ed="TX" n="0353a12"/>薩優婆；乃至比丘來受菩薩戒，則稱爲菩薩比丘也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0354a" n="0354a"/>
<lb ed="TX" n="0354a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丁、菩薩戒本</cb:mulu><head>丁、菩薩戒本</head><p xml:id="pTX16p0354a0106" cb:place="inline">此一本爲從瑜伽師地論本地分菩薩地初持瑜伽處第十戒品中錄
<lb ed="TX" n="0354a02"/>出者，乃便於受學菩薩戒者平日誦持之讀本，故云瑜伽菩薩戒本。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0354a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　釋說者</cb:mulu><head>二　釋說者</head>
<lb ed="TX" n="0354a04"/><p xml:id="pTX16p0354a0401">瑜伽師地論爲彌勒菩薩所說，而此戒本出自彼論，故云彌勒菩薩說也。彌勒、
<lb ed="TX" n="0354a05"/>梵語，正音梅呾麗耶，此云慈氏，爲菩薩之姓也；名<name role="" type="person">阿逸多</name>，譯無能勝。云無能勝
<lb ed="TX" n="0354a06"/>者，以其爲一生補處菩薩，惟盡此一生卽補處佛位，故名。亦有經中稱彌勒比丘者
<lb ed="TX" n="0354a07"/>，因於釋迦佛七衆弟子中，應攝在比丘衆中也。彌勒菩薩與文殊菩薩，同爲生在印
<lb ed="TX" n="0354a08"/>度之菩薩，非若觀音等從他方應化於此方者。至彌勒菩薩之歷史與成佛之因緣，有
<lb ed="TX" n="0354a09"/>彌勒上生經、彌勒下生經等詳說，茲不贅述。但彌勒菩薩說此論時，在釋迦如來滅
<lb ed="TX" n="0354a10"/>度後九百年間，其時彌勒菩薩早已生在<name role="" type="person">兜率天</name>，以應無著菩薩之請，降<name role="" type="person">中印度</name>阿踰
<lb ed="TX" n="0354a11"/>闍國大講堂中，而說此論。無著菩薩乃初地以上之菩薩，因當時聞說大乘佛法者，
<lb ed="TX" n="0354a12"/>或信或疑，故上昇兜率，請彌勒菩薩降說此論。時之聽衆，或能見其相好，或但聞
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0355a" n="0355a"/>
<lb ed="TX" n="0355a01"/>其法音，而錄其說以流通於世者，則無著菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0355a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　釋譯者</cb:mulu><head>三　釋譯者</head>
<lb ed="TX" n="0355a03"/><p xml:id="pTX16p0355a0301">佛滅度後所結集之經文，皆爲梵文，而此論初亦梵文也。由梵文而翻爲中國文
<lb ed="TX" n="0355a04"/>者，初有僅譯菩薩地者，菩薩戒者，全部翻出者，爲<name role="" type="person">玄奘</name>法師。梵語沙門、此云勤
<lb ed="TX" n="0355a05"/>息，乃勤修戒、定、慧，息滅貪、瞋、癡意。然沙門一名，爲精進修行出家者之通
<lb ed="TX" n="0355a06"/>稱，而佛法中亦有非沙彌、比丘之五衆得稱爲沙門者。如近來錫蘭摩訶菩提會會長
<lb ed="TX" n="0355a07"/>達摩波羅，雖未入沙彌等五衆中，然己爲捨棄家財家眷等之出家人，故亦稱沙門也
<lb ed="TX" n="0355a08"/>。<name role="" type="person">玄奘</name>法師之稱沙門，乃苾芻衆中住持佛法之大沙門也。因有深遠之智慧，廣大之
<lb ed="TX" n="0355a09"/>慈悲，故名<name role="" type="person">玄奘</name>。奘師譯經垂二十年。奉詔、係奉唐太宗或<name role="" type="person">唐高宗</name>之詔也；示翻譯
<lb ed="TX" n="0355a10"/>佛敎之經論，爲最莊嚴隆重之事，故須奉詔而譯，使世人屛除疑僞之念也。譯者、
<lb ed="TX" n="0355a11"/>易也，翻彼梵文易爲華文，故名譯也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0356a" n="0356a"/>
<lb ed="TX" n="0356a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">釋文義</cb:mulu><head><seg rend="border">釋文義</seg></head>
<lb ed="TX" n="0356a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">甲一　總勸勤學</cb:mulu><head>甲一　總勸勤學</head>
<lb ed="TX" n="0356a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0356a0301">若諸菩薩已受菩薩所受淨戒，應自數數專諦思惟，此是菩薩正所應作，此非菩薩
<lb ed="TX" n="0356a04"/>正所應作。旣思惟已，然後爲成正所作業，當勤修學！又應專勵聽聞菩薩素呾纜藏及
<lb ed="TX" n="0356a05"/>以菩薩摩呾理迦，隨其所聞，當勤修學！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0356a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0356a0601">謂菩薩於此戒當勤修學，藉以熏成大乘種性，而發菩提心、行菩薩法也。但若
<lb ed="TX" n="0356a07"/>比丘等戒，須受戒後方能修學，而菩薩戒則雖未受，亦可聽講以助發心；然亦正爲
<lb ed="TX" n="0356a08"/>已受菩薩淸淨戒者如理修行而說，故應端心正慮，念念不忘，專精審諦，思惟修學
<lb ed="TX" n="0356a09"/>。經揀擇決定是否菩薩正所應作已，然後或行或止，去作一切事業，爲菩薩之正所
<lb ed="TX" n="0356a10"/>作業。業之自體，爲動作心心所之思心所，乃五遍行心所之一。然此唯取與前六識
<lb ed="TX" n="0356a11"/>相應之思心所，此思心所若與煩惱心所相應，則爲有漏染業；與善心所相應，則爲
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0357a" n="0357a"/>
<lb ed="TX" n="0357a01"/>善業或無漏淸淨業。菩薩之正所作業，是降伏一切有漏染業，行種種方便以轉成爲
<lb ed="TX" n="0357a02"/>無漏淸淨之業也。然又當專精聽聞菩薩之經藏、論藏：梵語素呾纜，此云契經，摩
<lb ed="TX" n="0357a03"/>呾理迦、此云本母，亦卽論藏；隨其所聞，更加思惟以取得正確之了解，如解觀察
<lb ed="TX" n="0357a04"/>以勤修學。蓋菩薩之所作，當依菩薩之至敎，啓發理解，如理而行，依行證果，爲
<lb ed="TX" n="0357a05"/>平正之坦途。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0357a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">甲二　正說戒相</cb:mulu><head>甲二　正說戒相</head>
<lb ed="TX" n="0357a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙一　說戒相</cb:mulu><head>乙一　說戒相</head>
<lb ed="TX" n="0357a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙一　四重戒</cb:mulu><head>丙一　四重戒</head>
<lb ed="TX" n="0357a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　標徵名數</cb:mulu><head>丁一　標徵名數</head>
<lb ed="TX" n="0357a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0357a1001">若諸菩薩隨戒律儀，有其四種他勝處法。何等爲四？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0357a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0357a1101">此正標出菩薩之四種他勝處。律儀一名，狹義則爲菩薩戒三聚中之律儀戒，廣
<lb ed="TX" n="0357a12"/>義則與戒之一字相同，將戒律儀合爲一名而用，此云隨戒律儀，卽其例也。梵網戒
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0358a" n="0358a"/>
<lb ed="TX" n="0358a01"/>有十重，此四重屬攝善法與饒益有情，乃在十重中第七至第十之四重也。餘之六重
<lb ed="TX" n="0358a02"/>，屬律儀戒，已攝於菩薩依律儀戒之七衆戒中，故略不說。他勝者，爲他法所勝；
<lb ed="TX" n="0358a03"/>菩薩能勝一切，若爲他法所勝，則非復菩薩類也。正譯則爲他勝處義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0358a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　正明四重</cb:mulu><head>丁二　正明四重</head>
<lb ed="TX" n="0358a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0358a0501">若諸菩薩爲欲貪求利養恭敬，自讚毀他，是名第一他勝處法。若諸菩薩現有資財
<lb ed="TX" n="0358a06"/>，性慳財故，有苦、有貧、無依、無怙正求財者來現在前，不起哀憐而修惠捨；正求
<lb ed="TX" n="0358a07"/>法者來現在前，性慳法故，雖現有法而不捨施，是名第二他勝處法。若諸菩薩長養如
<lb ed="TX" n="0358a08"/>是種類忿纏，由是因緣不唯發起麤言便息，由忿蔽故，加以手足、塊石、刀杖、捶打
<lb ed="TX" n="0358a09"/>、傷害，損惱有情，內懷猛利忿恨意樂，有所違犯；他來諫謝，不受、不忍、不捨怨
<lb ed="TX" n="0358a10"/>結，是名第三他勝處法。若諸菩薩謗菩薩藏，愛樂宣說開示建立像似正法，於像似法
<lb ed="TX" n="0358a11"/>，或自信解，或隨他轉，是名第四他勝處法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0358a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0358a1201">此四重戒，其一爲貪，乃六根本煩惱之首；其二之慳，亦爲隨煩惱中貪分所攝
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0359a" n="0359a"/>
<lb ed="TX" n="0359a01"/>；第三爲猛利瞋；第四爲邪見癡；故云重也。第一、所貪：利養如財物、衣食等，
<lb ed="TX" n="0359a02"/>恭敬如名聞、讚頌等。但專貪求利養恭敬，犯尙不重，若因之而發生自讚毀他之言
<lb ed="TX" n="0359a03"/>表業，則從動機以至成事，其所犯爲重也。以菩薩行純屬利他，今旣不能利他，反
<lb ed="TX" n="0359a04"/>爲自讚毀他而損害他，殊與菩薩之法相違，故犯他勝處也。</p>
<lb ed="TX" n="0359a05"/><p xml:id="pTX16p0359a0501">第二、有財不財施，有法不法施者，非菩薩法也。蓋菩薩本爲利他而受身命資
<lb ed="TX" n="0359a06"/>財，若遇貧苦及無依怙之人，正求資財而來菩薩之前，不起哀愍以行惠施；又菩薩
<lb ed="TX" n="0359a07"/>具有聞思慧修證之法，正求法者來前，應卽方便提獎，藉增勝行；若不爾者，則非
<lb ed="TX" n="0359a08"/>菩薩。此中須具三事：謂能施者之菩薩，及所施之財法，與受施之正求財法者，皆
<lb ed="TX" n="0359a09"/>現在前，吝而不施，遂犯他勝處法。</p>
<lb ed="TX" n="0359a10"/><p xml:id="pTX16p0359a1001">第三、忿爲小隨煩惱中最猛利之瞋。纏者、煩惱別名，因煩惱而不得解脫生死
<lb ed="TX" n="0359a11"/>，厥名曰纏。旣不能降伏對治此忿纏，反恣縱令長養串習。於中不特引起語業之惡
<lb ed="TX" n="0359a12"/>，並將引起身業之爭鬥等，殊可畏也。忿爲對於當時現境而呈露身心之表者；於過
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0360a" n="0360a"/>
<lb ed="TX" n="0360a01"/>去瞋忿境，深藏於心以不忘者，名恨；若懷損害於將來者，名怨。爲忿所蔽，成爲
<lb ed="TX" n="0360a02"/>意樂，恨之不已，以圖損惱有情。不忍受他人之諫謝，不捨怨結，則非菩薩，故犯
<lb ed="TX" n="0360a03"/>他勝處法。</p>
<lb ed="TX" n="0360a04"/><p xml:id="pTX16p0360a0401">第四、菩薩學菩薩法，應習菩薩經藏、論藏，若隨像似正法之非正法而轉，以
<lb ed="TX" n="0360a05"/>信解彼像似正法而反謗眞正菩薩法者，則犯他勝處。像似正法，如僞君子之似君子
<lb ed="TX" n="0360a06"/>，最易令人迷誤。若大乘中各分宗派，互爲障礙，皆是，如此便失菩薩。近見凡在
<lb ed="TX" n="0360a07"/>大乘佛法修學者，對於自行化他之法，須先認識淸楚，否則、卽墮像似，有犯重戒
<lb ed="TX" n="0360a08"/>。此一條爲菩薩最緊要之關頭，學者其勿忽諸！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁三　釋他勝名</cb:mulu><head>丁三　釋他勝名</head>
<lb ed="TX" n="0360a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　明犯過失</cb:mulu><head>戊一　明犯過失</head>
<lb ed="TX" n="0360a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0360a1101">菩薩於四他勝處法，隨犯一種，況犯一切！不復堪能於現法中增長攝受菩薩廣大
<lb ed="TX" n="0360a12"/>菩提資糧，不復堪能於現法中意樂淸淨，是卽名爲相似菩薩，非眞菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0361a" n="0361a"/>
<lb ed="TX" n="0361a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0361a0101">他勝處法者，爲他惡法所勝，不能進修菩薩行也。持菩薩戒者，於此四重隨犯
<lb ed="TX" n="0361a02"/>一條，則不復能於現法中增長廣大菩提資糧。六度之前五度，爲福德資糧，末一度
<lb ed="TX" n="0361a03"/>爲智慧資糧，福智具足，菩提圓滿。犯他勝法卽不能圓滿此六度，亦卽不復能得意
<lb ed="TX" n="0361a04"/>樂淸淨，謂現生中不能得入初歡喜地，由此故爲相似菩薩，非眞菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0361a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　明捨不捨</cb:mulu><head>戊二　明捨不捨</head>
<lb ed="TX" n="0361a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0361a0601">菩薩若用軟、中品纏，毀犯四種他勝處法，不捨菩薩淨戒律儀；上品纏犯，卽名
<lb ed="TX" n="0361a07"/>爲捨。若諸菩薩毀犯四種他勝處法，數數現行，都無慚愧，深生愛樂，見是功德，當
<lb ed="TX" n="0361a08"/>知說明上品纏犯。非諸菩薩暫一現行他勝處法，便捨菩薩淨戒律儀，如諸苾芻犯他勝
<lb ed="TX" n="0361a09"/>法，卽便棄捨別解脫戒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0361a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0361a1001">四重之前二、從貪起，第三、由瞋生，第四、由癡發。然此四重戒中亦分上中
<lb ed="TX" n="0361a11"/>下品：犯上品者，卽捨菩薩淨戒律儀；犯中、下者，應當懺悔。若不懺悔，不生慚
<lb ed="TX" n="0361a12"/>愧，反生愛樂謂之功德者，乃名上品纏犯而捨淨戒。故不同比丘之違犯性罪，一犯
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0362a" n="0362a"/>
<lb ed="TX" n="0362a01"/>卽捨戒也。梵語波羅提木叉，此云別解脫，謂持此戒，卽得身口七支過惡之別別解
<lb ed="TX" n="0362a02"/>脫也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊三　示堪重受</cb:mulu><head>戊三　示堪重受</head>
<lb ed="TX" n="0362a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0362a0401">若諸菩薩由此毀犯棄捨菩薩淨戒律儀，於現法中堪任更受，非不堪任，如苾蒭住
<lb ed="TX" n="0362a05"/>別解脫戒，犯他勝法，於現法中不任更受。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0362a0601">比丘若犯重戒，於現法⸺此生⸺中不能重受；菩薩若犯重戒，猶可重受。
<lb ed="TX" n="0362a07"/>因比丘戒限盡形壽，而菩薩戒乃盡未來。限形壽、則犯者此生不能重受；盡未來、
<lb ed="TX" n="0362a08"/>則雖棄捨猶可發心重受之也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙二　諸輕戒</cb:mulu><head>丙二　諸輕戒</head>
<lb ed="TX" n="0362a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　總令了知</cb:mulu><head>丁一　總令了知</head>
<lb ed="TX" n="0362a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0362a1101">如是菩薩安住菩薩淨戒律儀，於有違犯及無違犯，是染非染，軟中上品，應當了
<lb ed="TX" n="0362a12"/>知！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0363a" n="0363a"/>
<lb ed="TX" n="0363a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0363a0101">若諸菩薩受持此戒，信解奉行，於每日中作諸事宜，或犯非犯，是染非染，總
<lb ed="TX" n="0363a02"/>應了知。染、謂染汚，卽是根本煩惱。非染者、或軟下品纏，或是無記，皆應熟習
<lb ed="TX" n="0363a03"/>了知，勿令懈廢。善思分別是善非善，可作不可作，以熟習了知能作修行之標準，
<lb ed="TX" n="0363a04"/>乃得不易毀犯也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0363a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　別顯戒相</cb:mulu><head>丁二　別顯戒相</head>
<lb ed="TX" n="0363a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　障六度攝善</cb:mulu><head>戊一　障六度攝善</head>
<lb ed="TX" n="0363a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　障布施度</cb:mulu><head>己一　障布施度</head>
<lb ed="TX" n="0363a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　障財施</cb:mulu><head>庚一　障財施</head>
<lb ed="TX" n="0363a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　慳心不供三寶戒</cb:mulu><head>辛一　慳心不供三寶戒</head>
<lb ed="TX" n="0363a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0363a1001">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於日日中，若於如來、或爲如來造制多所；若於正
<lb ed="TX" n="0363a11"/>法、或爲正法造經卷所，謂諸菩薩素呾纜藏、摩呾理迦；若於僧伽、謂十方界已入大
<lb ed="TX" n="0363a12"/>地諸菩薩衆：若不以其或少或多諸供養具而爲供養，下至以身一拜禮敬，下至以語一
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0364a" n="0364a"/>
<lb ed="TX" n="0364a01"/>四句頌讚佛法僧眞實功德，下至以心一淸淨信隨念三寶眞實功德，空度日夜，是名有
<lb ed="TX" n="0364a02"/>犯有所違越。若不恭敬懶惰懈怠而違犯者，是染違犯。若誤失念而違犯者，非染違犯
<lb ed="TX" n="0364a03"/>。無違犯者，謂心狂亂。若已證入淨意樂地，常無違犯；由得淸淨意樂菩薩，譬如已
<lb ed="TX" n="0364a04"/>得證淨苾蒭，恆時法爾於佛法僧以勝供具承事供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0364a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0364a0501">凡佛弟子，皆以皈敬三寶爲首，菩薩亦應六時禮拜讚歎三寶功德。如不創修塔
<lb ed="TX" n="0364a06"/>寺，印造經論，恭敬供養菩薩聖僧，身不禮拜，口不讚嘆，意不觀想，三業懈怠，
<lb ed="TX" n="0364a07"/>空過時日，成染違犯。或因忘念無記而然，非染違犯。其或公務紛煩，暫時無暇，
<lb ed="TX" n="0364a08"/>可以無犯。至於淨意菩薩，則如證性比丘，法爾契戒，所以無犯。梵語制多，此云
<lb ed="TX" n="0364a09"/>佛殿。梵語僧伽，此云衆，此中謂大乘菩薩衆。佛爲初地以上菩薩說法，示現他受
<lb ed="TX" n="0364a10"/>用身淨土，故初地以上之菩薩得正性身，生生世世生如來家，荷擔正法，故名大乘
<lb ed="TX" n="0364a11"/>菩薩聖僧。此正明敬供大乘三寶也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0364a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　貪名利戒</cb:mulu><head>辛二　貪名利戒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0365a" n="0365a"/>
<lb ed="TX" n="0365a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0365a0101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，有其大欲而無喜足，於諸利養及以恭敬生著不捨，
<lb ed="TX" n="0365a02"/>是名有犯有所違越，是染違犯。無違犯者，謂爲斷彼生起樂欲，發勤精進，攝彼對治
<lb ed="TX" n="0365a03"/>，雖勤遮遏而爲猛利性惑所蔽，數起現行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0365a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0365a0401">利養恭敬，珍奇異寶，深生貪著，過分貪求，毫無饜足之心者，犯菩薩戒。或
<lb ed="TX" n="0365a05"/>爲方便調伏他人，去彼所愛，令發道心；或爲煩惱之所迷惑，雖精進勇猛修對治之
<lb ed="TX" n="0365a06"/>行，而諸煩惱猶現起者，不名犯戒。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0365a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　不敬有德同法戒</cb:mulu><head>辛三　不敬有德同法戒</head>
<lb ed="TX" n="0365a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0365a0801">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸耆長，有德可敬同法者來，憍慢所制，懷嫌恨
<lb ed="TX" n="0365a09"/>心，懷恚惱心，不起承迎，不推勝座；若有他來語言談論、慶慰、請問，憍慢所制，
<lb ed="TX" n="0365a10"/>懷嫌恨心，懷恚惱心，不稱正理發言酬對，是名有犯有所違越，是染違犯。非憍慢制
<lb ed="TX" n="0365a11"/>，無嫌恨心，無恚惱心，但由懶惰懈怠忘念無記之心，是名有犯有所違越，非染違犯
<lb ed="TX" n="0365a12"/>。無違犯者，謂遭病重；或心狂亂；或自睡眠他生覺想而來親附、語言談論、慶慰、
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0366a" n="0366a"/>
<lb ed="TX" n="0366a01"/>請問；或自爲他宣說諸法論義決擇；或復與餘談論慶慰；或他說法論義決擇屬耳而聽
<lb ed="TX" n="0366a02"/>；或有違犯說正法者，爲欲將護說法者心；或欲方便調伏彼，出不善處，安立善處；
<lb ed="TX" n="0366a03"/>或護僧制；或爲將護多有情心而不酬對，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0366a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0366a0401">不尊年高有德及酬對求法者，以瞋惱心，恣憍、慢意⸺憍是小隨煩惱、謂耽
<lb ed="TX" n="0366a05"/>著自法，稱揚己能。慢是根本煩惱，謂自恃自傲，蔑視於人⸺、名染違犯。若無
<lb ed="TX" n="0366a06"/>瞋恚嫌恨，但因放逸懈怠與無記心，非染違犯。或因病重、心狂、睡眠、昏瞶，或
<lb ed="TX" n="0366a07"/>彼問時正爲他人說法，或因調彼伏彼而不酬答等，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0366a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　不應供受襯戒</cb:mulu><head>辛四　不應供受襯戒</head>
<lb ed="TX" n="0366a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0366a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，他來延請，或往居家，或往餘寺，奉施飮食及衣服
<lb ed="TX" n="0366a10"/>等諸資生具，憍慢所制，懷嫌恨心，懷恚惱心，不至其所，不受所請，是名有犯，有
<lb ed="TX" n="0366a11"/>所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠忘念無記之心，不至其所，不受所請，是名有犯有
<lb ed="TX" n="0366a12"/>所違越，非染違犯。無違犯者，或有疾病；或無氣力；或心狂亂；或處懸遠；或道有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0367a" n="0367a"/>
<lb ed="TX" n="0367a01"/>怖；或欲方便調彼伏彼，出不善處，安立善處；或餘先請，或爲無間修諸善法，欲護
<lb ed="TX" n="0367a02"/>善品令無暫廢；或爲引攝未曾有義；或爲所聞法義無退，如爲所聞法義無退，論義決
<lb ed="TX" n="0367a03"/>擇當知亦爾；或復知彼懷損惱心，詐來延請；或爲護他多嫌恨心；或護僧制不至其所
<lb ed="TX" n="0367a04"/>，不受所請，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0367a0501">若人迎請大乘菩薩，奉施衣服資生之具，菩薩懷瞋恚心，不受其請，以無慈愍
<lb ed="TX" n="0367a06"/>心攝授四衆，故犯菩薩戒。或因懶惰、懈怠、失念、無記所致，犯而非染。而我國
<lb ed="TX" n="0367a07"/>向以懶散爲高者，又惡知其爲犯戒乎！若因道路懸遠，或餘先請，或修善法不能暫
<lb ed="TX" n="0367a08"/>捨，或詐來請，或因僧制所限，或爲護多有情不令瞋恚，不受其請，則無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛五　不受重寶施戒</cb:mulu><head>辛五　不受重寶施戒</head>
<lb ed="TX" n="0367a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0367a1001">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，他持種種生色、可染、末尼、眞珠、琉璃等寶，及
<lb ed="TX" n="0367a11"/>持種種衆多上妙財利供具，慇懃奉施，由嫌恨心，或恚惱心，違拒不受，是名有犯有
<lb ed="TX" n="0367a12"/>所違越，是染違犯；捨有情故。若由懶惰懈怠忘念無記之心，違拒不受，是名有犯有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0368a" n="0368a"/>
<lb ed="TX" n="0368a01"/>所違越，非染違犯。無違犯者，或心狂亂；或觀受已心生染著；或觀後時彼定追悔；
<lb ed="TX" n="0368a02"/>或復知彼於施迷亂；或知施主隨捨隨受，由是因緣定當貧匱；或知此物是僧伽物、窣
<lb ed="TX" n="0368a03"/>堵波物；或知此物劫盜他得；或知此物由是因緣多生過患，或殺、或縛、或罰、或黜
<lb ed="TX" n="0368a04"/>、或嫌、或責，違拒不受，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0368a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0368a0501">信士布施供具珍寶，殷勤啓請勸哀納受，而菩薩以瞋恚怨恨之心而不領受者，
<lb ed="TX" n="0368a06"/>是染違犯。若由怠惰無記而不受者，非染違犯。或知受已心生染著，妨礙精進；或
<lb ed="TX" n="0368a07"/>知彼人心生迷惑，施後疑悔；或因受施彼卽貧困；或知彼是不與取物；是三寶物；
<lb ed="TX" n="0368a08"/>由是因緣，或招打罵、訶斥，拒不受者，不名犯戒。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0368a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　障法施戒</cb:mulu><head>庚二　障法施戒</head>
<lb ed="TX" n="0368a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0368a1001">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，他來求法，懷嫌恨心，懷恚惱心，嫉妒變異，不施
<lb ed="TX" n="0368a11"/>其法，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠忘念無記之心，不施其法，是名
<lb ed="TX" n="0368a12"/>有犯有所違越，非染違犯。無違犯者，謂諸外道伺求過短；或有重病；或心狂亂；或
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0369a" n="0369a"/>
<lb ed="TX" n="0369a01"/>欲方便調彼伏彼，出不善處，安立善處；或於是法未善通利；或復見彼不生恭敬，無
<lb ed="TX" n="0369a02"/>有羞愧，以惡威儀而來聽受；或復知彼是鈍根性，於廣法敎得法究竟，深生怖畏，當
<lb ed="TX" n="0369a03"/>生邪見，增長邪執，衰損惱壞；或復知彼法至其手，轉布非人而不施與，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0369a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0369a0401">如有學者爲法遠來，而菩薩以瞋恨恚惱心故，不說一字一句，吝法施故，卽是
<lb ed="TX" n="0369a05"/>染犯。或因懶惰懈怠忘念無記失正念者，名非染犯。或有外道伺求過失；或於是法
<lb ed="TX" n="0369a06"/>未深了解；或復因彼威儀缺廢；或知彼是根性頑鈍，聞勝深法則生狂怖邪見；或因
<lb ed="TX" n="0369a07"/>伏彼剛強惡心令住善處；有是因緣不說法者，不名吝法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0369a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　障無畏施</cb:mulu><head>庚三　障無畏施</head>
<lb ed="TX" n="0369a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0369a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於諸暴惡犯戒有情，懷嫌恨心，懷恚惱心，由彼暴
<lb ed="TX" n="0369a10"/>惡犯戒爲緣，方便棄捨，不作饒益，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠棄
<lb ed="TX" n="0369a11"/>捨，由忘念故不作饒益，是名有犯有所違越，非染違犯。何以故？非諸菩薩於淨持戒
<lb ed="TX" n="0369a12"/>身語意業寂靜現行諸有情所，起憐愍心，欲作饒益；如於暴惡犯戒有情，於諸苦因而
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0370a" n="0370a"/>
<lb ed="TX" n="0370a01"/>現轉者。無違犯者，謂心狂亂；或欲方便調彼伏彼；廣說如前。或爲將護多有情心；
<lb ed="TX" n="0370a02"/>或護僧制，方便棄捨，不作饒益，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0370a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0370a0301">對於暴惡犯戒之諸有情，菩薩以瞋恚心不爲說法施以無畏，犯菩薩戒。或因怠
<lb ed="TX" n="0370a04"/>惰無記，非染違犯。菩薩於諸淨身語意有情起憐憫心，而不爲暴惡犯戒有情說法者
<lb ed="TX" n="0370a05"/>，則失大乘菩薩悲心攝授有情方便。或厭惡世而生遠離之想，是不知釋迦如來設敎
<lb ed="TX" n="0370a06"/>爲化剛強暴惡之理也。然若爲利彼一人故，致令衆多有情失益，則可不爲彼說法。
<lb ed="TX" n="0370a07"/>所以，此菩薩戒不同餘戒之呆板，而是活潑圓融無礙之菩薩行。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0370a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　障持戒度</cb:mulu><head>己二　障持戒度</head>
<lb ed="TX" n="0370a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　明遮罪</cb:mulu><head>庚一　明遮罪</head>
<lb ed="TX" n="0370a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　與聲聞共學戒</cb:mulu><head>辛一　與聲聞共學戒</head>
<lb ed="TX" n="0370a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0370a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，如薄伽梵於別解脫毗奈耶中，將護他故建立遮罪，
<lb ed="TX" n="0370a12"/>制諸聲聞令不造作，諸有情類，未淨信者令生淨信，已淨信者令倍增長；於中菩薩與
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0371a" n="0371a"/>
<lb ed="TX" n="0371a01"/>諸聲聞應等修學，無有差別。何以故？以諸聲聞自利爲勝，尙不棄捨將護他行，爲令
<lb ed="TX" n="0371a02"/>有情未信者信，信者增長，學所學處，何況菩薩利他爲勝？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0371a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0371a0301">聲聞戒具於七衆中之苾蒭戒，與菩薩戒有共不共。如聲聞別解脫戒中遮戒，大
<lb ed="TX" n="0371a04"/>乘方應該共守者，其事雖非罪惡而佛制遮止者，爲避譏嫌，攝化世間；此在聲聞且
<lb ed="TX" n="0371a05"/>學，菩薩尤須學習，令未信者信，已信者增長。否則，於菩薩戒卽成違犯。薄伽梵
<lb ed="TX" n="0371a06"/>、乃譯音，以含多義不翻，有尊貴義，或翻世尊。此釋共學戒。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0371a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　與聲聞不共學戒</cb:mulu><head>辛二　與聲聞不共學戒</head>
<lb ed="TX" n="0371a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0371a0801">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，如薄伽梵於別解脫毗奈耶中，爲令聲聞少事少業少
<lb ed="TX" n="0371a09"/>希望住，建立遮罪，制諸聲聞令不造作；於中菩薩與諸聲聞不應等學。何以故？以諸
<lb ed="TX" n="0371a10"/>聲聞自利爲勝，不顧利他，於利他中少事少業少希望住，可名爲妙；非諸菩薩利他爲
<lb ed="TX" n="0371a11"/>勝，不顧自利，於利他中少事少業少希望住，得名爲妙。如是菩薩爲利他故，從非親
<lb ed="TX" n="0371a12"/>里長者、居士、婆羅門等及恣施家，應求百千種種衣服，觀彼有情有力無力，隨其所
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0372a" n="0372a"/>
<lb ed="TX" n="0372a01"/>施，如應而受。如說求衣，求缽亦爾。如求衣、缽，如是自求種種絲縷，令非親里爲
<lb ed="TX" n="0372a02"/>織作衣，爲利他故，應蓄種種憍世耶衣、諸坐臥具，事各至百，生色可染百千俱胝，
<lb ed="TX" n="0372a03"/>復過是數，亦應取積。如是等中，少事少業少希望住制止遮罪，菩薩不與聲聞共學。
<lb ed="TX" n="0372a04"/>安住淨戒律儀菩薩，於利他中，懷嫌恨心，懷恚惱心，少事少業少希望住，是名有犯
<lb ed="TX" n="0372a05"/>有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠忘念無記之心，少事少業少希望住，是名有犯有
<lb ed="TX" n="0372a06"/>所違越，非染違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0372a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0372a0701">聞佛音聲而悟道，故名聲聞。有遮戒菩薩不應共學者，佛制聲聞三衣一缽，不
<lb ed="TX" n="0372a08"/>許積蓄，不得儲金銀珠寶等物，然在菩薩則可多蓄多求。如長者等能恣施家，應可
<lb ed="TX" n="0372a09"/>多施衣、具、缽等，以至珠寶珍奇財物，菩薩儲蓄，爲利其餘僧衆及貧困有情等。
<lb ed="TX" n="0372a10"/>蓋聲聞以自利爲本，而菩薩以利他爲要，無愛染心，故不名犯。我國於學佛人名居
<lb ed="TX" n="0372a11"/>士者，本於維摩詰經之維摩詰居士，以其爲在家人學佛之最高者，故沿習爲定稱。
<lb ed="TX" n="0372a12"/>而印度則不然，居士指素封之家、自好之士之一種階級，故不限于學佛之士。印度
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0373a" n="0373a"/>
<lb ed="TX" n="0373a01"/>之婆羅門，卽操民族及社會敎化之權者，略如我國古來儒家。憍奢耶、卽蠶之繭絲
<lb ed="TX" n="0373a02"/>，抽繭絲所製之衣，曰憍奢耶衣。但印度之蠶絲，是蠶成蛾後之破繭，故非傷生所
<lb ed="TX" n="0373a03"/>製。現今法國科學會，發明蠶蛾破繭飛去，然後製絲，並不減其精緻華美，此今後
<lb ed="TX" n="0373a04"/>事蠶桑而持戒者所應了知也。其餘如文可知。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0373a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　別明性戒</cb:mulu><head>庚二　別明性戒</head>
<lb ed="TX" n="0373a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0373a0601">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，善權方便，爲利他故，於諸性罪少分現行，由是因
<lb ed="TX" n="0373a07"/>緣，於菩薩戒無所違犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0373a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0373a0801">此下有七條別明性戒，亦與聲聞不共。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0373a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　殺生</cb:mulu><head>辛一　殺生</head>
<lb ed="TX" n="0373a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0373a1001">謂如菩薩見惡劫賊，爲貪財故欲殺多生，或復欲害大德聲聞、獨覺、菩薩，或復
<lb ed="TX" n="0373a11"/>欲造多無間業。見是事已，發心思惟：我若斷彼惡衆生命，墮<name role="" type="person">那落迦</name>，如其不斷，無
<lb ed="TX" n="0373a12"/>間業成，當受大苦，我寧殺彼墮<name role="" type="person">那落迦</name>，終不令其受無間苦。如是菩薩意樂思惟，於
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0374a" n="0374a"/>
<lb ed="TX" n="0374a01"/>彼衆生，或以善心或無記心，知此事已，爲當來故深生慚愧，以憐愍心而斷彼命。由
<lb ed="TX" n="0374a02"/>是因緣，於菩薩戒無所違犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0374a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0374a0301">性戒者，謂此法自性是罪惡，必應戒除，故爲外內小大之所共戒。然大菩薩爲
<lb ed="TX" n="0374a04"/>利生故，毫不爲自私自利，亦可權巧方便而開少分；然須地上菩薩智慧力強，善思
<lb ed="TX" n="0374a05"/>決擇，乃能正行。如有盜賊傷害有情，乃至聲聞、菩薩、弒父、弒母、出佛身血，
<lb ed="TX" n="0374a06"/>將造五無間業，菩薩見已起憐憫心，願自墮<name role="" type="person">那落迦</name>⸺地獄⸺而不令彼無間業成
<lb ed="TX" n="0374a07"/>。以大悲心，無瞋恚意而殺於彼，生多功德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0374a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　不與取</cb:mulu><head>辛二　不與取</head>
<lb ed="TX" n="0374a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0374a0901">又如菩薩見有增上增上宰官，上品暴惡，於諸有情無有慈愍，專行逼惱。菩薩見
<lb ed="TX" n="0374a10"/>已，起憐愍心，發生利益安樂意樂，隨力所能，若廢、若黜增上等位。由是因緣，於
<lb ed="TX" n="0374a11"/>菩薩戒無所違犯，生多功德。又如菩薩見劫盜賊奪他財物，若僧伽物、窣堵波物，取
<lb ed="TX" n="0374a12"/>多物已，執爲己有，縱情受用。菩薩見已，起憐愍心，於彼有情發生利益安樂意樂，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0375a" n="0375a"/>
<lb ed="TX" n="0375a01"/>隨力所能，逼而奪取，勿令受用如是財故，當受長夜無義無利。由此因緣，所奪財寶
<lb ed="TX" n="0375a02"/>，若僧伽物還復僧伽，窣堵波物還窣堵波，若有情物還復有情。又見衆主或園林主，
<lb ed="TX" n="0375a03"/>取僧伽物、窣堵波物，言是已有，縱情受用。菩薩見已，思擇彼惡，起憐愍心，勿令
<lb ed="TX" n="0375a04"/>因此邪受用業，當受長夜無義無利，隨力所能廢其所主。菩薩如是雖不與取，而無違
<lb ed="TX" n="0375a05"/>犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0375a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0375a0601">如有君主、官吏以及惡霸、土豪、暴虐無道，剝奪民財，妨害道路，擄掠行人
<lb ed="TX" n="0375a07"/>，菩薩見已，痛念有情，弔民伐罪，孰曰不宜！或知彼是塔寺僧物，在家衆物，奪
<lb ed="TX" n="0375a08"/>爲己有，姿意受用，菩薩方便，施以強力，取還原處，不名犯戒，反生功德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0375a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　邪婬</cb:mulu><head>辛三　邪婬</head>
<lb ed="TX" n="0375a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0375a1001">又如菩薩處在居家，見有女色現無繫屬，習婬欲法，繼心菩薩求非梵行。菩薩見
<lb ed="TX" n="0375a11"/>已，作意思惟：勿令心恚多生非福，若隨其欲便得自在，方便安處令種善根，亦當令
<lb ed="TX" n="0375a12"/>其捨不善業。住慈愍心，行非梵行，雖習如是穢染之法，而無所犯，生多功德。出家
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0376a" n="0376a"/>
<lb ed="TX" n="0376a01"/>菩薩，爲護聲聞聖所敎誡，令不壞滅，一切不應行非梵行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0376a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0376a0201">此明在家菩薩遇男無妻、女無夫者，對於菩薩婬欲熾盛，求作不淨之行，菩薩
<lb ed="TX" n="0376a03"/>見已，生憐憫心，調彼伏彼，安立善處，攝爲夫婦，生多功德。但此唯在家菩薩可
<lb ed="TX" n="0376a04"/>作之，而出家菩薩欲作此饒益，應先白衆退出家戒，還俗、方可攝受。否則、破壞
<lb ed="TX" n="0376a05"/>佛制出家團體律儀，故特不許。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0376a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　妄語</cb:mulu><head>辛四　妄語</head>
<lb ed="TX" n="0376a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0376a0701">又如菩薩爲多有情解脫命難、囹圄縛難、刖手足難、劓鼻、刵耳、剜眼等難，雖
<lb ed="TX" n="0376a08"/>諸菩薩爲自命難，亦不正知說於妄語，然爲救脫彼有情故，知而思擇，故說妄語。以
<lb ed="TX" n="0376a09"/>要言之，菩薩唯觀有情義利，非無義利，自無染心，唯爲饒益諸有情故，覆想正知而
<lb ed="TX" n="0376a10"/>說異語；說是語時，於菩薩戒無所違犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0376a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0376a1101">菩薩爲諸有情脫離苦難，謂斷手足、削耳鼻舌、剜眼等難。菩薩爲自命難亦不
<lb ed="TX" n="0376a12"/>妄語，今爲利益有情，以大悲心，非愛染意，雖說妄語，不名犯戒。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0377a" n="0377a"/>
<lb ed="TX" n="0377a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛五　兩舌</cb:mulu><head>辛五　兩舌</head>
<lb ed="TX" n="0377a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0377a0201">又如菩薩見諸有情，爲惡朋友之所攝受，親愛不捨。菩薩見已，起憐愍心，發生
<lb ed="TX" n="0377a03"/>利益安樂意樂，隨能隨力說離間語，令離惡友，捨相親愛，勿令有情由近惡友，當受
<lb ed="TX" n="0377a04"/>長夜無義無利。菩薩如是以饒益心說離間語，乖離他愛，無所違犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0377a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0377a0501">菩薩見諸有情，爲諸惡友之所引誘，不能遠離，菩薩方便說離間語，令離惡友
<lb ed="TX" n="0377a06"/>而近善知識者，不名犯戒。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0377a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛六　惡口</cb:mulu><head>辛六　惡口</head>
<lb ed="TX" n="0377a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0377a0801">又如菩薩見諸有情，爲行越路非理而行，出麤惡語，猛利訶擯，方便令其出不善
<lb ed="TX" n="0377a09"/>處，安立善處。菩薩如是以饒益心於諸有情出麤惡語，無所違犯，生多功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0377a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0377a1001">如遇緊急關頭，有諸有情須以呵罵令改過遷善者，菩薩當以猛利粗言，說其過
<lb ed="TX" n="0377a11"/>咎而痛斥之，亦是方便饒益有情之一法。故言雖凶暴粗惡，不名犯戒。如應訶斥而
<lb ed="TX" n="0377a12"/>不訶斥之者，犯戒。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0378a" n="0378a"/>
<lb ed="TX" n="0378a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛七　綺語</cb:mulu><head>辛七　綺語</head>
<lb ed="TX" n="0378a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0378a0201">又如菩薩見諸有情，信樂倡伎、吟詠、歌諷，或有信樂王、賊、飮食、淫蕩、街
<lb ed="TX" n="0378a03"/>衢、無義之論。菩薩於中皆悉善巧，於彼有情起憐愍心，發生利益安樂意樂，現前爲
<lb ed="TX" n="0378a04"/>作綺語相應種種倡伎、吟詠、歌諷、王、賊、飮食、淫、衢等論，令彼有情歡喜引攝
<lb ed="TX" n="0378a05"/>，自在隨屬，方便獎導，出不善處，安立善處。菩薩如是現行綺語，無所違犯，生多
<lb ed="TX" n="0378a06"/>功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0378a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0378a0701">或有喜談伎女、優伶、淫坊街衢、歌笑諷詠之語，及聞帝王、官吏、盜賊、飮
<lb ed="TX" n="0378a08"/>食之事。菩薩知彼，若正敎之必不樂受，方便隨順而說綺語，爲利生故，不名犯戒
<lb ed="TX" n="0378a09"/>。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0378a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　味邪命法戒</cb:mulu><head>庚三　味邪命法戒</head>
<lb ed="TX" n="0378a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0378a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，生起詭詐、虛談現相，方便研求，假利求利，味邪
<lb ed="TX" n="0378a12"/>命法，無有羞恥，堅持不捨，是名有犯有所違越，是染違犯。無違犯者，若爲除遣生
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0379a" n="0379a"/>
<lb ed="TX" n="0379a01"/>起樂欲，發勤精進，煩惱熾盛蔽抑其心，時時現起。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0379a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0379a0201">邪命法，違反八正道中之正命法。正命者，正當之生活。凡在家出家以及菩薩
<lb ed="TX" n="0379a03"/>等，皆應有正當之生活，其正當之生活法，乃爲正命法。若用虛誕、欺詐以取生活
<lb ed="TX" n="0379a04"/>之所需，爲邪命。故依不實之現相爲方便，而作假利求利之邪命法，以認爲資養生
<lb ed="TX" n="0379a05"/>命之正當營業，取著不捨而毫無羞恥者，是染違犯。若爲遣除邪命令生正命，生起
<lb ed="TX" n="0379a06"/>樂欲，發勤精進，修對治之方便而尙未遣除者，則無違犯。因無始來邪命之惡習深
<lb ed="TX" n="0379a07"/>，時時現起，以障蔽抑遏其心，故一時不得自在斷除；但菩薩修對治方便，力行其
<lb ed="TX" n="0379a08"/>法，終可漸令伏滅，無有違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0379a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚四　掉動嬉戲戒</cb:mulu><head>庚四　掉動嬉戲戒</head>
<lb ed="TX" n="0379a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0379a1001">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，爲掉所動，心不寂靜，不樂寂靜，高聲嬉戲，諠譁
<lb ed="TX" n="0379a11"/>紛聒，輕躁騰躍，望他歡笑，如此諸緣，是名有犯有所違越，是染違犯，若妄念起，
<lb ed="TX" n="0379a12"/>非染違犯。無違犯者，若爲除遣生起樂欲，廣說如前。若欲方便解他所生嫌恨令息；
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0380a" n="0380a"/>
<lb ed="TX" n="0380a01"/>若欲遣他所生愁惱；若他性好如上諸事，方便攝受，敬愼將護，隨彼而轉；若他有情
<lb ed="TX" n="0380a02"/>猜阻菩薩，內懷嫌恨，惡謀憎背，外現歡顏表內淸淨，如是一切皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0380a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0380a0301">菩薩所取之態度，應端肅嚴正，安住寂靜。若輕擧掉動而心不寂靜，或不樂於
<lb ed="TX" n="0380a04"/>靜寂，致心浮躁輕動，引起諠譁紛笑諸緣，是染違犯。若因妄念而偶失於覺察者，
<lb ed="TX" n="0380a05"/>雖犯非染。至欲遣除而尙未能遣除；或作方便而欲解他愁惱；或欲攝受他人以爲權
<lb ed="TX" n="0380a06"/>宜；或他人對之有所忌恨而隱謀憎背，菩薩欲令息嫌歸好，外現歡顏以表內心淸淨
<lb ed="TX" n="0380a07"/>無他。如上種種，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0380a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚五　倒說菩薩法戒</cb:mulu><head>庚五　倒說菩薩法戒</head>
<lb ed="TX" n="0380a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0380a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，起如是見，立如是論：菩薩不應欣樂涅槃，應於涅
<lb ed="TX" n="0380a10"/>槃而生厭背，於諸煩惱及隨煩惱不應怖畏而求斷滅，不應一向心生厭離，以諸菩薩三
<lb ed="TX" n="0380a11"/>無數劫流轉生死，求大菩提。若作此說，是名有犯有所違越，是染違犯。何以故？如
<lb ed="TX" n="0380a12"/>諸聲聞於其涅槃欣樂親近，於諸煩惱及隨煩惱深心厭離，如是菩薩於大涅槃欣樂親近
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0381a" n="0381a"/>
<lb ed="TX" n="0381a01"/>，於諸煩惱及隨煩惱深心厭離，其倍過彼百千俱胝，以諸聲聞唯爲一身證得義利勤修
<lb ed="TX" n="0381a02"/>正行，菩薩普爲一切有情證得義利勤修正行，是故菩薩當勤修集無雜染心，於有漏事
<lb ed="TX" n="0381a03"/>隨順而行，成就勝出諸阿羅漢無雜染法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0381a0401">梵語涅槃，此云圓寂。梵語俱胝，此云萬億。菩薩若生誤解，謂應背涅槃而不
<lb ed="TX" n="0381a05"/>斷煩惱，以菩薩須三無數劫流轉生死中求大菩提故。作此說者，是染違犯。何以故
<lb ed="TX" n="0381a06"/>？以菩薩欣涅槃而厭煩惱之樂欲心，應較諸聲聞猶加百千俱胝倍數，以聲聞但求一
<lb ed="TX" n="0381a07"/>身涅槃，而菩薩普度一切有情涅槃故。菩薩若於煩惱雜染不勤斷除，則雖修十善業
<lb ed="TX" n="0381a08"/>，非淸淨業，而爲招感生死之煩惱業。故菩薩應修習無雜染心，隨順衆生以成就勝
<lb ed="TX" n="0381a09"/>出阿羅漢以上之功德。故菩薩雖入俗度生，仍須不背涅槃、修習斷除煩惱之法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚六　不護雪譏謗戒</cb:mulu><head>庚六　不護雪譏謗戒</head>
<lb ed="TX" n="0381a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0381a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於自能發不信重言，所謂惡聲、惡稱、惡譽，不護
<lb ed="TX" n="0381a12"/>不雪。其事若實而不避護，是名有犯有所違越，是染違犯。若事不實而不淸雪，是名
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0382a" n="0382a"/>
<lb ed="TX" n="0382a01"/>有犯有所違越，非染違犯。無違犯者，若他外道；若他憎嫉；若自出家，因行乞行、
<lb ed="TX" n="0382a02"/>因修善行謗聲流布；若忿蔽者；若心倒者，謗聲流布，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0382a0301">菩薩於持戒時，遇有人對於本身有毀謗之惡稱譽。若爲事實而不避護，是染違
<lb ed="TX" n="0382a04"/>犯。若非事實而不淸雪，亦是違犯，但非染耳。若外道故意興謗爲世人所明了者；
<lb ed="TX" n="0382a05"/>或爲人憎嫉故施非毀，若去昭雪而惡感愈深者；若已出家，因修乞食等行而有入市
<lb ed="TX" n="0382a06"/>廛俗家之種種行動，世人不識，致謗聲流布者；若人爲忿惱所障蔽而欲令蒙毀者；
<lb ed="TX" n="0382a07"/>若傷心病狂，顚倒黑白、淆亂是非者，如是種種而不護雪，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚七　不行楚罰戒</cb:mulu><head>庚七　不行楚罰戒</head>
<lb ed="TX" n="0382a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0382a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸有情應以種種辛楚加行、猛利加行、而得義利
<lb ed="TX" n="0382a10"/>，護其憂惱而不現行，是名有犯有所違越，非染違犯。無違犯者，觀由此緣，於現法
<lb ed="TX" n="0382a11"/>中少得義利，多生憂惱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0382a1201">若菩薩對于世人或徒衆，欲令速得成就義利，應施種種辛楚及猛利之加行。設
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0383a" n="0383a"/>
<lb ed="TX" n="0383a01"/>或以愛染心，恐彼憂惱而不施行，是染違犯。若觀察以加行因緣，得利者少，憂惱
<lb ed="TX" n="0383a02"/>者多而不施者，得無違犯。但菩薩須難行能行，難忍能忍，若已認淸目標，應勇往
<lb ed="TX" n="0383a03"/>直前，乃自他俱利。若姑息任令放縱者，非菩薩之行也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0383a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己三　障忍辱度</cb:mulu><head>己三　障忍辱度</head>
<lb ed="TX" n="0383a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　報復戒</cb:mulu><head>庚一　報復戒</head>
<lb ed="TX" n="0383a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0383a0601">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，他罵報罵，他瞋報瞋，他打報打，他弄報弄，是名
<lb ed="TX" n="0383a07"/>有犯有所違越，是染違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0383a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0383a0801">菩薩於修忍辱度時，處處不離慈悲方便以資攝化。若尋常人，固可以直報怨；
<lb ed="TX" n="0383a09"/>但菩薩之饒益有情，恩者固應恩度，怨者亦應慈度，若隨怨報怨，則非菩薩之行也
<lb ed="TX" n="0383a10"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0383a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　不悔謝戒</cb:mulu><head>庚二　不悔謝戒</head>
<lb ed="TX" n="0383a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0383a1201">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於他有情有所侵犯，或自不爲彼疑侵犯，由嫌嫉心
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0384a" n="0384a"/>
<lb ed="TX" n="0384a01"/>，由慢所執，不如理謝而生輕捨，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠放逸
<lb ed="TX" n="0384a02"/>不謝輕捨，是名有犯有所違越，非染違犯。無違犯者，若欲方便調彼伏彼出不善處，
<lb ed="TX" n="0384a03"/>安立善處；若是外道；若彼希望要因現行非法有罪方受悔謝；若彼有情性好鬥諍，因
<lb ed="TX" n="0384a04"/>悔謝時倍增憤怒；若復知彼爲性堪忍，體無嫌恨；若必了他因謝侵犯，深生羞恥而不
<lb ed="TX" n="0384a05"/>悔謝，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0384a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0384a0601">若菩薩對於有情，或實有侵犯，或雖不侵犯而彼疑爲侵犯者，應向稱謝懺悔。
<lb ed="TX" n="0384a07"/>若由嫌嫉，或憍慢心，不如理稱謝而致彼懷恨謀報復者，是染違犯。若由放逸而不
<lb ed="TX" n="0384a08"/>自知，雖犯非染。若因稱謝反令生慢；若藉此作方便以資調伏，令彼增長善根；若
<lb ed="TX" n="0384a09"/>遇外道之惡見，無法稱謝；或於此侵犯中，彼不欲如理悔謝，而希望更有侵犯時方
<lb ed="TX" n="0384a10"/>受悔謝者；若遇剛強有情，因稱謝反生憤怒而增惡業者；若他能忍辱不生怨恨者；
<lb ed="TX" n="0384a11"/>若因悔謝反令他羞恥致心不安者。如上種種而不悔謝，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0384a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　不受懺戒</cb:mulu><head>庚三　不受懺戒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0385a" n="0385a"/>
<lb ed="TX" n="0385a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0385a0101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，他所侵犯，彼還如法平等悔謝。懷嫌恨心，欲損惱
<lb ed="TX" n="0385a02"/>彼，不受其謝，是名有犯有所違越，是染違犯。雖復於彼無嫌恨心，不欲損惱，然由
<lb ed="TX" n="0385a03"/>稟性不能堪忍故不受謝，亦名有犯有所違越，是染違犯。無違犯者，若欲方便調彼伏
<lb ed="TX" n="0385a04"/>彼，廣說一切如前應知。若不如法不平等謝，不受彼謝，亦無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0385a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0385a0501">菩薩受他人侵犯後，若他以平等相對而來悔謝時，當歡顏承受其悔謝，使彼心
<lb ed="TX" n="0385a06"/>安而增善業。若懷嫌恨等心不受悔謝，致令損壞令名以增長煩惱者，是染違犯。或
<lb ed="TX" n="0385a07"/>雖不欲損惱，而稟性高抗，不能忍受，不受悔謝者，亦染違犯。以菩薩行忍辱行，
<lb ed="TX" n="0385a08"/>當優容有情，若生性不能容忍，亦須設法對治之；若縱令長養此不容忍性，遺誤何
<lb ed="TX" n="0385a09"/>窮！故不可有此也。若因悔者取法不平，居高位而傲慢，不合於理；及有如前種種
<lb ed="TX" n="0385a10"/>原因而不受悔，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0385a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚四　懷忿不捨戒</cb:mulu><head>庚四　懷忿不捨戒</head>
<lb ed="TX" n="0385a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0385a1201">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於他懷忿，相續堅持，生已不捨，是名有犯有所違
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0386a" n="0386a"/>
<lb ed="TX" n="0386a01"/>越，是染違犯。無違犯者，爲斷彼故生起樂欲，廣說如前。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0386a0201">菩薩於其他有情處，懷有忿恨，不捨怨結，是染違犯。若知犯已生起樂修斷除
<lb ed="TX" n="0386a03"/>方便，而尙未能斷除，可無違犯。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己四　障精進度</cb:mulu><head>己四　障精進度</head>
<lb ed="TX" n="0386a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　染心御衆戒</cb:mulu><head>庚一　染心御衆戒</head>
<lb ed="TX" n="0386a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0386a0601">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，貪著供事增上力故，以愛染心管御徒衆，是名有犯
<lb ed="TX" n="0386a07"/>有所違越，是染違犯。無違犯者，不貪供侍、無愛染心管御徒衆。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0386a0801">若菩薩因懶惰懈怠，貪著供奉承事，以愛染心管御徒衆，使之勤修侍奉，而於
<lb ed="TX" n="0386a09"/>彼應所作業致令退惰者，是染違犯。反之、無犯可知。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　非時睡眠戒</cb:mulu><head>庚二　非時睡眠戒</head>
<lb ed="TX" n="0386a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0386a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，懶惰懈怠，耽睡眠樂、臥樂、倚樂，非時非量，是
<lb ed="TX" n="0386a12"/>名有犯有所違越，是染違犯。無違犯者，若遭疾病，若無氣力，行路疲極，若爲斷彼
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0387a" n="0387a"/>
<lb ed="TX" n="0387a01"/>生起樂欲，廣說一切如前應知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0387a0201">菩薩因懶惰懈怠、貪非時過量之睡眠等，是染違犯。若有病、無力，或欲斷除
<lb ed="TX" n="0387a03"/>睡眠等，以方便力而生起樂欲者，無犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　虛談棄時戒</cb:mulu><head>庚三　虛談棄時戒</head>
<lb ed="TX" n="0387a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0387a0501">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，懷愛染心談說世事，虛棄時日，是名有犯有所違越
<lb ed="TX" n="0387a06"/>，是染違犯。若由忘念虛棄時日，是名有犯有所違越，非染違犯。無違犯者，見他談
<lb ed="TX" n="0387a07"/>說，護彼意故，安住正念，須臾而聽，若事希奇或暫問他，或答他問，無所違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0387a0801">菩薩空棄光陰而不修習善法及饒益有情者，是染違犯。若忘念無記而致虛擲時
<lb ed="TX" n="0387a09"/>日者，犯而非染。若隨順他暫與談說令安住正意者，或希有事於自行有關而暫問他
<lb ed="TX" n="0387a10"/>者，或答他所問令人正解等，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己五　障禪定度</cb:mulu><head>己五　障禪定度</head>
<lb ed="TX" n="0387a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　惰慢不求禪法戒</cb:mulu><head>庚一　惰慢不求禪法戒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0388a" n="0388a"/>
<lb ed="TX" n="0388a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0388a0101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，爲令心住，欲定其心，心懷嫌恨，憍慢所持，不詣
<lb ed="TX" n="0388a02"/>師所求請敎授，是名有犯有所違越，是染違犯。懶惰懈怠而不請者，非染違犯。無違
<lb ed="TX" n="0388a03"/>犯者，若遇疾病，若無氣力，若知其師顚倒敎授，若自多聞自有智力能令心定，若先
<lb ed="TX" n="0388a04"/>已得所應敎授而不請者，無所違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0388a0501">菩薩欲令其心安住一境以定其心，爲嫌恨憍慢所持故，不詣師求敎者，是染違
<lb ed="TX" n="0388a06"/>犯。若知師顚倒敎授亂自正修者，或自有多聞熏習力能令心定而不請者，無犯。其餘
<lb ed="TX" n="0388a07"/>如文可知。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　不除五蓋定障戒</cb:mulu><head>庚二　不除五蓋定障戒</head>
<lb ed="TX" n="0388a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0388a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，起貪欲蓋，忍受不捨，是名有犯有所違越，是染違
<lb ed="TX" n="0388a10"/>犯。無違犯者，若爲斷彼生起樂欲，發勤精進，煩惱猛利蔽抑心故，時時現行。如貪
<lb ed="TX" n="0388a11"/>欲蓋，如是瞋恚、惛沈睡眠、掉擧惡作及與疑蓋，當知亦爾。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0388a1201">蓋者、覆義，覆蓋禪定令不現前。故菩薩若貪染五欲，覆蔽自心，堪忍承受而
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0389a" n="0389a"/>
<lb ed="TX" n="0389a01"/>不捨離，致令禪定不得現前，是染違犯。但以貪欲習氣深故，曾以方便生起樂欲，
<lb ed="TX" n="0389a02"/>發勤精進，猶難遣除，無犯。餘瞋恚蓋、惛睡蓋、掉悔蓋、疑蓋、應知亦復如是。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　貪味靜慮戒</cb:mulu><head>庚三　貪味靜慮戒</head>
<lb ed="TX" n="0389a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0389a0401">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，貪味靜慮，於味靜慮見爲功德，是名有犯有所違越
<lb ed="TX" n="0389a05"/>，是染違犯。無違犯者，若爲斷彼生起樂欲，廣說如前。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0389a0601">若於禪那心生味著，便不能與出世智慧相應，謂之味禪，卽凡夫定。四禪、四
<lb ed="TX" n="0389a07"/>空⸺八定⸺爲凡聖所共修，有大乘慧相應則大乘定，有小乘慧相應則小乘定。
<lb ed="TX" n="0389a08"/>若知定心緣生性空，固不應生貪著。若凡夫定，旣不與出世三乘慧相應，由愚癡故
<lb ed="TX" n="0389a09"/>，便成貪心相應，曰味靜慮。若於此見爲功德而不見其過，則起顚倒邪見，鄰於外
<lb ed="TX" n="0389a10"/>道，是染違犯。修禪定而得成就者，其樂超過世樂，故其味著頗不易除。在勤斷除
<lb ed="TX" n="0389a11"/>而未能者，無犯。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己六　障般若度</cb:mulu><head>己六　障般若度</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0390a" n="0390a"/>
<lb ed="TX" n="0390a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　對於法者</cb:mulu><head>庚一　對於法者</head>
<lb ed="TX" n="0390a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　不學小乘法戒</cb:mulu><head>辛一　不學小乘法戒</head>
<lb ed="TX" n="0390a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0390a0301">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，起如是見，立如是論：菩薩不應聽聲聞乘相應法敎
<lb ed="TX" n="0390a04"/>，不應受持，不應修學，菩薩何用於聲聞乘相應法敎，聽聞受持，精勤修學？是名有
<lb ed="TX" n="0390a05"/>犯有所違越，是染違犯。何以故？菩薩尙於外道書論精勤研究，況於佛語？無違犯者
<lb ed="TX" n="0390a06"/>，爲令一向習小法者捨彼欲故，作如是說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0390a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0390a0701">菩薩學大乘法，應廣學世出世間一切敎法之文字般若，以期成就世出世間圓遍
<lb ed="TX" n="0390a08"/>智慧，方爲究竟。敎是能詮，理是所詮，具理行果，與聲聞乘相應敎理，卽聲聞法
<lb ed="TX" n="0390a09"/>。謂菩薩不應聽受與憶持誦習聲聞乘法，若生此見立此論者，是染違犯。蓋聲聞乘
<lb ed="TX" n="0390a10"/>敎爲對治煩惱之法，菩薩亦當依此斷除煩惱令得淸淨。以菩薩法甚爲廣大，聲聞乘
<lb ed="TX" n="0390a11"/>法亦菩薩法中之一分，捨之卽不圓滿。所以、聲聞極果名阿羅漢⸺梵語阿羅漢，
<lb ed="TX" n="0390a12"/>此云應供⸺，佛十號中亦有名應供者，可想而知。夫應供者，卽斷煩惱之果；菩
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0391a" n="0391a"/>
<lb ed="TX" n="0391a01"/>薩不以聲聞爲滿足則可，若竟輕視其法，殊非圓解！況從利他以言，菩薩若遇聲聞
<lb ed="TX" n="0391a02"/>，仍須講說聲聞藏法，資助開解。不特此也，菩薩尙須研究凡外經論以爲度他工具
<lb ed="TX" n="0391a03"/>，況於佛說之聲聞藏可拋棄乎？若爲對治一部份執小乘敎以爲究竟者，令其回小向
<lb ed="TX" n="0391a04"/>大故作此說，如法華等所明，可無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　棄大向小戒</cb:mulu><head>辛二　棄大向小戒</head>
<lb ed="TX" n="0391a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0391a0601">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於菩薩藏未精研究，於菩薩藏一切棄捨，於聲聞藏
<lb ed="TX" n="0391a07"/>一向修學，是名有犯有所違越，非染違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0391a0801">若菩薩於大乘法藏不樂研究，專取聲聞藏法一向修學，雖犯非染；因聲聞法雖
<lb ed="TX" n="0391a09"/>非究竟，非增長煩惱之法故。然於菩薩功德不能成滿，故亦有犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　捨內學外戒</cb:mulu><head>辛三　捨內學外戒</head>
<lb ed="TX" n="0391a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0391a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，現有佛敎，於佛敎中未精研究，於異道論及諸外論
<lb ed="TX" n="0391a12"/>精勤修學，是名有犯有所違越，是染違犯。無違犯者，若上聰敏，若能速受，若經久
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0392a" n="0392a"/>
<lb ed="TX" n="0392a01"/>時能不忘失，若於其義能思能達，若於佛敎如理觀察成就俱行無動覺者，於日日中，
<lb ed="TX" n="0392a02"/>常以二分修學佛語，一分學外，則無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0392a0301">若世間無佛之敎法，菩薩可學外論以爲方便；若現前有佛之敎法，應勤修學以
<lb ed="TX" n="0392a04"/>生正解。若仍酷嗜外論及異道論，並認爲最尊最勝之敎法，則將損正知見而失菩薩
<lb ed="TX" n="0392a05"/>善法，故成染違犯也。若有上等聰敏，於佛敎有深刻研究而不爲外論所動者；或短
<lb ed="TX" n="0392a06"/>時間可受且受後不忘者；或於外道論義，能思維通達知其長短，不爲所惑者；或已
<lb ed="TX" n="0392a07"/>能契合佛理之觀察，雖受外道論說，理觀能同時俱起現行而不爲外見動其正覺者；
<lb ed="TX" n="0392a08"/>學亦無妨。如近來各佛學院之課程，有哲學、科學、宗敎學及世間普通知識等，苟
<lb ed="TX" n="0392a09"/>於佛學無深研究，必爲所轉，故應多注意於佛學，令有心得。每日中、以二分光陰
<lb ed="TX" n="0392a10"/>修學佛法，一分光陰學諸外論，助生菩薩般若資糧，方可無犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　專習異論戒</cb:mulu><head>辛四　專習異論戒</head>
<lb ed="TX" n="0392a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0392a1201">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，越菩薩法，於異道論及諸外論研求善巧，深心寶翫
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0393a" n="0393a"/>
<lb ed="TX" n="0393a01"/>，愛樂味著，非如辛藥而習近之，是名有犯有所違越，是染違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0393a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0393a0201">若菩薩越菩薩藏法，專向外道論及外論研究善巧，愛著習近，殊爲失其本分之
<lb ed="TX" n="0393a03"/>學。但菩薩於佛之敎法有心得後，爲便於利他故，研究外論。須知學外論時，如味
<lb ed="TX" n="0393a04"/>辛辣，爲隨順敎化一類有情故，非此藥不足以愈其病故，所以不得不學，固非樂其
<lb ed="TX" n="0393a05"/>法也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0393a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛五　不信深法戒</cb:mulu><head>辛五　不信深法戒</head>
<lb ed="TX" n="0393a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0393a0701">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，聞菩薩藏，於甚深處、最勝甚深眞實法義，諸佛菩
<lb ed="TX" n="0393a08"/>薩難思神力，不生信解，憎背毀謗：不能引義，不能引法，非如來說，不能利益安樂
<lb ed="TX" n="0393a09"/>有情；是名有犯有所違越，是染違犯。如是毀謗，或由自內非理作意，或隨順他而作
<lb ed="TX" n="0393a10"/>是說。若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，若聞甚深最甚深處，心不信解。菩薩爾時應強信
<lb ed="TX" n="0393a11"/>受，應無諂曲，應如是學：我爲非善，盲無慧目，於如來眼隨所宣說，於諸如來密意
<lb ed="TX" n="0393a12"/>語言而生誹謗。菩薩如是自處無知，仰推如來於諸佛法無不現知等隨觀見。如是正行
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0394a" n="0394a"/>
<lb ed="TX" n="0394a01"/>，無所違犯。雖無信解，然不誹謗。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0394a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0394a0201">若菩薩學大乘法藏，遇諸佛以無分別之第一義及不可思議之神通等事種種最深
<lb ed="TX" n="0394a03"/>境界，謂不必深信領受，且生毀謗者，是染違犯。如謂見到者可信，而聖智位所證
<lb ed="TX" n="0394a04"/>之境，深不可測，甚難見到，由此以神通威力爲不足深信。謂不能引生正法義，空
<lb ed="TX" n="0394a05"/>談理想，不能利益安樂有情。如此等皆是以凡夫心測如來境者，犯謗法罪。近來有
<lb ed="TX" n="0394a06"/>專以哲學、科學眼光研究佛法者，往往有此大誤！若於佛法之境之行，雖生解信，
<lb ed="TX" n="0394a07"/>而於超過凡夫心境之聖果事，因不可測，致生毀謗；或由自思維，或隨逐他說，皆
<lb ed="TX" n="0394a08"/>有犯菩薩戒。故菩薩對於此最甚深義，不能諦解，當勉強領受而責己無知，以眞實
<lb ed="TX" n="0394a09"/>無諂曲之心，自慚善根力弱，無明所盲，致於如來所證眞實，不能了解其深密意。
<lb ed="TX" n="0394a10"/>故應如是自處於無知之地位，更應推仰如來於諸佛法無不觀察照見，而我不能了解
<lb ed="TX" n="0394a11"/>，反生疑謗，生深慚愧。如是正行，雖不了解，然不毀謗，故無違犯。</p>
<lb ed="TX" n="0394a12"/><p xml:id="pTX16p0394a1201">上來五條中，前二條明對於聲聞法宜正修學；中二條明對外法宜正修學；末一
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0395a" n="0395a"/>
<lb ed="TX" n="0395a01"/>條明對甚深法宜正修學。犯此五條，障學菩薩般若。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　對於人者</cb:mulu><head>庚二　對於人者</head>
<lb ed="TX" n="0395a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　愛恚讚毀戒</cb:mulu><head>辛一　愛恚讚毀戒</head>
<lb ed="TX" n="0395a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0395a0401">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於他人所有染愛心，有瞋恚心，自讚毀他，是名有
<lb ed="TX" n="0395a05"/>犯有所違越，是染違犯。無違犯者，若爲摧伏諸惡外道；若爲住持如來聖敎；若爲方
<lb ed="TX" n="0395a06"/>便調彼伏彼，廣說如前；或欲令其未淨信者發生淨信，已淨信者倍復增長。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0395a0701">菩薩於他人所有瞋恚，發毀他之語表；對自己之團體及法或徒衆等，染心愛護
<lb ed="TX" n="0395a08"/>，常加自讚，是染違犯。若修佛法，應讚佛法而摧邪外，以佛法能顯世間眞實義諦
<lb ed="TX" n="0395a09"/>，利益衆生，若住持如來正法，於所處之環境中，有摧滅外道必需者；或假讚毀以
<lb ed="TX" n="0395a10"/>調和其感情、降伏其邪執者；或自讚三寶毀他邪敎，令未生淨信生淨信，或已生淨
<lb ed="TX" n="0395a11"/>信令增長者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　憍慢不聽正法戒</cb:mulu><head>辛二　憍慢不聽正法戒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0396a" n="0396a"/>
<lb ed="TX" n="0396a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0396a0101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，聞說正法論義決擇，憍慢所制，懷嫌恨心，懷恚惱
<lb ed="TX" n="0396a02"/>心，而不往聽，是名有犯有所違越，是染違犯。若爲懶惰懈怠所蔽而不往聽，非染違
<lb ed="TX" n="0396a03"/>犯。無違犯者，若不覺知；若有疾病；若無氣力；若知倒說；若爲護彼說法者心；若
<lb ed="TX" n="0396a04"/>正了知彼所說義，是數所聞所持所了；若已多聞，具足聞持，其聞積集；若欲無間於
<lb ed="TX" n="0396a05"/>境住心；若勤引發菩薩勝定；若自了知上品愚鈍，其慧鈍濁，於所聞法難受難持，難
<lb ed="TX" n="0396a06"/>於所緣攝心令定，不往聽者，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0396a0701">菩薩若聞有講正法論正義決擇是否者，應卽往聽，多聞熏習，護正法幢。若恃
<lb ed="TX" n="0396a08"/>自滿，懷瞋恚心不往聽者，是染違犯。若因自己不聞不知；或知彼說法者顚倒而說
<lb ed="TX" n="0396a09"/>；或知說法者能力有限而自處尊勝，若往聽者反令不安；若已正修觀行，於所觀境
<lb ed="TX" n="0396a10"/>安住其心，不欲移心他境；若正引發菩薩勝定；若自愚鈍，雖聽亦難領受，故取少
<lb ed="TX" n="0396a11"/>句義而爲所觀之境⸺如念阿彌陀佛⸺攝心令定者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　輕毀法師戒</cb:mulu><head>辛三　輕毀法師戒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0397a" n="0397a"/>
<lb ed="TX" n="0397a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0397a0101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於說法師，故思輕毀，不深恭敬，嗤笑調弄，但依
<lb ed="TX" n="0397a02"/>於文，不依於義，是名有犯有所違越，是染違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0397a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0397a0301">凡佛法、應有法師開導講授，令依三藏敎義隨聞思惟。若於法師處故意輕毀、
<lb ed="TX" n="0397a04"/>調弄、不生恭敬者，是染違犯。</p>
<lb ed="TX" n="0397a05"/><p xml:id="pTX16p0397a0501">上來三十二條，犯之障修六度，無犯、則能修諸善法，持攝善法戒淸淨矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0397a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　障四攝利生</cb:mulu><head>戊二　障四攝利生</head>
<lb ed="TX" n="0397a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0397a0701">菩薩六度齊修，集諸善法，更應本大悲心，行方便事，數數諦思應作或不應作
<lb ed="TX" n="0397a08"/>，以四攝法饒益有情。云何四攝？布施、愛語、利行、同事是也。四攝中之布施，
<lb ed="TX" n="0397a09"/>雖與六度中之布施同名，然此專在利他之義。布施者，謂犧牲自己利益他人，最足
<lb ed="TX" n="0397a10"/>以引動人心令皈向正法。蓋世人之所營求者，厥爲利養，故菩薩饒益有情，在在以
<lb ed="TX" n="0397a11"/>布施爲先，使易親近。旣親近已，則施以愛語而使彼樂聞，增進智德。凡作事於他
<lb ed="TX" n="0397a12"/>有益處，輒爲助作，故名利行。至於起居食息以及經營事業，皆取同等，容易令他
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0398a" n="0398a"/>
<lb ed="TX" n="0398a01"/>生淸淨信，入佛智慧，故名同事；如觀音菩薩三十二應，亦同事行也。此四攝行，
<lb ed="TX" n="0398a02"/>融貫於此十一條中，雖不別出，而思之皆一一可明。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0398a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　不爲助伴戒</cb:mulu><head>己一　不爲助伴戒</head>
<lb ed="TX" n="0398a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0398a0401">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於諸有情所應作事，懷嫌恨心，懷恚惱心，不爲助
<lb ed="TX" n="0398a05"/>伴⸺謂於能辦所應作事，或於道路若往若來，或於正說事業加行，或於掌護所有財
<lb ed="TX" n="0398a06"/>寶，或於和好乖離諍訟，或於吉會，或於福業，不爲助伴，是名有犯有所違越，是染
<lb ed="TX" n="0398a07"/>違犯。若爲懶惰懈怠所蔽，不爲助伴，非染違犯。無違犯者，若有疹疾；若無氣力；
<lb ed="TX" n="0398a08"/>若了知彼自能成辦；若知求者自有依怙；若知所作能引非義、能引非法；若欲方便調
<lb ed="TX" n="0398a09"/>彼伏彼，廣說如前；若先許餘爲作助伴；若轉請他有力者助；若於善品正勤修習不欲
<lb ed="TX" n="0398a10"/>暫廢；若性愚鈍，於所聞法難受難持，如前廣說；若爲將護多有情意；若護僧制；不
<lb ed="TX" n="0398a11"/>爲助伴，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0398a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0398a1201">修菩薩法，應以四攝法而攝化有情；當同事者，應與同事。若以嫌恨心故，於
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0399a" n="0399a"/>
<lb ed="TX" n="0399a01"/>道路上感困難處，不爲助伴；或於佛法中修加行⸺如打七等⸺時，不爲之幫助
<lb ed="TX" n="0399a02"/>；或他有財而自有力不爲保護；或他評訟而不爲之調解；或不爲助伴於吉會⸺如
<lb ed="TX" n="0399a03"/>喜慶事⸺及修世福出世間福等事，是染違犯。若知其所作事非正，或不爲助以令
<lb ed="TX" n="0399a04"/>彼勤奮，或於善法正自修學，或所聞法難受難持不容暫離，不助伴者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0399a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　不往事病戒</cb:mulu><head>己二　不往事病戒</head>
<lb ed="TX" n="0399a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0399a0601">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸有情遭重疾病，懷嫌恨心，懷恚惱心，不往供
<lb ed="TX" n="0399a07"/>事，是名有犯有所違越，是染違犯。若爲懶惰懈怠所蔽不往供事，非染違犯。無違犯
<lb ed="TX" n="0399a08"/>者，若自有病；若無氣力；若轉請他有力隨順令往供事；若知病者有依有怙；若知病
<lb ed="TX" n="0399a09"/>者自有勢力，能自供事；若了知彼長病所觸堪自支持；若爲勤修廣大無上殊勝善品；
<lb ed="TX" n="0399a10"/>若欲護持所修善品令無間缺；若自了知上品愚鈍，其慧鈍濁，於所聞法難受難持，難
<lb ed="TX" n="0399a11"/>於所緣攝心令定；若先許餘爲作供事。如於病者，於有苦者爲作助伴欲除其苦，當知
<lb ed="TX" n="0399a12"/>亦爾。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0400a" n="0400a"/>
<lb ed="TX" n="0400a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0400a0101">菩薩遇有疾病之人現前，無論親疏貴賤，其無醫藥與無人照應者，菩薩應作饒
<lb ed="TX" n="0400a02"/>益之事而充分供給其所需。若以嫌恨心欲惱害之而不看顧者，是染違犯。若非共住
<lb ed="TX" n="0400a03"/>，轉請他人前往供事；若知病人有其依仗；若知彼有資財及其徒衆，自能醫治及有
<lb ed="TX" n="0400a04"/>看護之人；若知彼病長年如是，病相雖重，堪自支持；若正精進修習善法及善品類
<lb ed="TX" n="0400a05"/>之法，恐其間斷而不圓滿；若至愚鈍，於先所聞法尙難領受其義，於所緣境上攝心
<lb ed="TX" n="0400a06"/>令定更屬難能，未容暫時拋棄；若已許爲他人供侍，同時不克分身；如此等不往供
<lb ed="TX" n="0400a07"/>事者，無犯。對於病者如此，對於苦者亦然，謂苦亦如病之當遣除也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0400a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己三　不爲宣說障愛語戒</cb:mulu><head>己三　不爲宣說障愛語戒</head>
<lb ed="TX" n="0400a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0400a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸有情爲求現法、後法事故，廣行非理。懷嫌恨
<lb ed="TX" n="0400a10"/>心，懷恚惱心，不爲宣說如實正理，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠所
<lb ed="TX" n="0400a11"/>蔽不爲宣說，非染違犯。無違犯者，若自無知；若無氣力；若轉請他有力者說；若卽
<lb ed="TX" n="0400a12"/>彼人自有智力；若彼有餘善友攝受；若欲方便調彼伏彼，廣說如前；若知爲說如實正
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0401a" n="0401a"/>
<lb ed="TX" n="0401a01"/>理，起嫌恨心，若發惡言，若顚倒受，若無愛敬；若復知彼性弊<g ref="#CB00395">𢤱</g>悷，不爲宣說，皆
<lb ed="TX" n="0401a02"/>無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0401a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0401a0301">若諸有情爲求現在世法之事，或求將來世法之事，以求取之時廣行惡行。如求
<lb ed="TX" n="0401a04"/>現在之福壽祿位等，當求取時，信邪倒見，或殺生媚神、扶乩信鬼等。如印度之馬
<lb ed="TX" n="0401a05"/>祭，凡求福壽者，須殺三百匹馬，便可得現世之解厄與後來之福報等。此皆從顚倒
<lb ed="TX" n="0401a06"/>心所起惡業苦果，了無已時；菩薩若遇如此有情，當爲開導如實眞理，令生善行，
<lb ed="TX" n="0401a07"/>方可得到現後之好結果。如敎不殺生而救生，可得長壽；布施身命財力以濟群衆，
<lb ed="TX" n="0401a08"/>可得富貴利祿。若對前人懷恨惱心，不爲如實開導而縱令造惡受苦者，是染違犯。
<lb ed="TX" n="0401a09"/>若自心尙不知如實眞理，不能宣說；或自無力，轉請他人往說；或知此人有大智力
<lb ed="TX" n="0401a10"/>，不久卽可覺悟；若他雖行非理，現時有餘善友⸺初信位以上菩薩及佛皆爲善友
<lb ed="TX" n="0401a11"/>，亦卽善知識；善知識者，以善法勉人⸺爲之提獎；或因調伏；或因惡行已深，
<lb ed="TX" n="0401a12"/>與說眞理，反令生謗，反發惡言，益深惡業。或知其無智慧，於眞理上反生誤解，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0402a" n="0402a"/>
<lb ed="TX" n="0402a01"/>如說衆生皆無我，不可存我見，從大公無私上去會則合眞理。彼卽謂旣云無我，則
<lb ed="TX" n="0402a02"/>人類等與木石同，打罵殺害皆無罪過，則倒受也。或無愛敬而不至心領受；或知身
<lb ed="TX" n="0402a03"/>心<g ref="#CB00395">𢤱</g>悷不調，乖僻不經。如此等、不爲宣說者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0402a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己四　有恩不報戒</cb:mulu><head>己四　有恩不報戒</head>
<lb ed="TX" n="0402a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0402a0501">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，於先有恩諸有情所，不知恩惠、不了恩惠，懷嫌恨
<lb ed="TX" n="0402a06"/>心，不欲現前如應酬報，是名有犯有所違越，是染違犯。若爲懶惰懈怠所蔽不現酬報
<lb ed="TX" n="0402a07"/>，非染違犯。無違犯者，勤加功用無力無能不獲酬報；若欲方便調彼伏彼，廣說如前
<lb ed="TX" n="0402a08"/>；若欲報恩而彼不受，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0402a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0402a0901">菩薩所對之有情境，種種不同，此明先於菩提有恩惠之有情所，應了知其恩惠
<lb ed="TX" n="0402a10"/>而爲相當報酬，使施恩惠者樂於施與其他。若對其人懷嫌恨故，不爲現前如應酬報
<lb ed="TX" n="0402a11"/>者，是染違犯。若雖精勤加功用行，而現前無力酬報；或方便使他暫時不得報，待
<lb ed="TX" n="0402a12"/>之將來，於彼較爲有益；若雖酬報他不受等，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0403a" n="0403a"/>
<lb ed="TX" n="0403a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己五　患難不慰戒</cb:mulu><head>己五　患難不慰戒</head>
<lb ed="TX" n="0403a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0403a0201">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸有情墮在喪失財寶、眷屬祿位難處，多生愁惱
<lb ed="TX" n="0403a03"/>，懷嫌恨心，不往開解，是名有犯有所違越，是染違犯。若爲懶惰懈怠所蔽不往開解
<lb ed="TX" n="0403a04"/>，非染違犯。無違犯者，應知如前於他事業不爲助伴。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0403a0501">菩薩如遇遭感愁惱諸有情時，應當前往開解令生正見，了知緣生性空，無得無
<lb ed="TX" n="0403a06"/>失，及種種因果之理等，信入佛法。若懷嫌恨心，聽令愁惱者，是染違犯。若爲其
<lb ed="TX" n="0403a07"/>他勤加功用，或爲借作調伏方便，或爲事業所羈，不前往開解，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己六　希求不給戒</cb:mulu><head>己六　希求不給戒</head>
<lb ed="TX" n="0403a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0403a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，有飮食等資生衆具，見有求者來正希求飮食等事，
<lb ed="TX" n="0403a10"/>懷嫌恨心，懷恚惱心，而不給施，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠放逸
<lb ed="TX" n="0403a11"/>不能施與，非染違犯。無違犯者，若現無有可施財物；若彼悕求不如法物，所不宜物
<lb ed="TX" n="0403a12"/>；若欲方便調彼伏彼，廣說如前；若來求者王所匪宜，將護王意；若護僧制而不惠施
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0404a" n="0404a"/>
<lb ed="TX" n="0404a01"/>，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0404a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0404a0201">菩薩所承受之資生等物，皆爲利益攝受衆生之用，若遇正來悕求，應當施與使
<lb ed="TX" n="0404a03"/>種善根。若懷嫌恨而不給施者，是染違犯。若現在自給尙無，無可施與者；或求者
<lb ed="TX" n="0404a04"/>是不如理法之物；或所求之物與彼不相宜；或知求者向非善類，滿意之後反滋惡業
<lb ed="TX" n="0404a05"/>；或爲國法所不許，未便違政府之意以破壞法律、擾亂社會；或爲僧衆戒律所不許
<lb ed="TX" n="0404a06"/>：如此原因不惠施者，皆無違犯。此菩薩戒，皆切於實際可應用之法。如布施不至
<lb ed="TX" n="0404a07"/>於過分，或不合理之要求，可以不施，無有違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0404a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己七　攝衆不施戒</cb:mulu><head>己七　攝衆不施戒</head>
<lb ed="TX" n="0404a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0404a0901">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，攝受徒衆，懷嫌恨心，而不隨時無倒敎授、無倒敎
<lb ed="TX" n="0404a10"/>誡；知衆匱乏，而不爲彼從諸淨信長者、居士、婆羅門等，如法追求衣服、飮食、諸
<lb ed="TX" n="0404a11"/>坐臥具、病緣醫藥、資身什物、隨時供給，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰
<lb ed="TX" n="0404a12"/>懈怠放逸不往敎授，不往敎誡，不爲追求如法衆具，非染違犯。無違犯者，若欲方便
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0405a" n="0405a"/>
<lb ed="TX" n="0405a01"/>調彼伏彼，廣說如前；若護僧制；若有疹疾；若無氣力不任加行；若轉請餘有勢力者
<lb ed="TX" n="0405a02"/>；若知徒衆世所共知，有大福德，各自有力求衣服等資身衆具；若隨所應敎授敎誡皆
<lb ed="TX" n="0405a03"/>已無倒敎授敎誡；若知衆內有本外道，爲竊法故來入衆中，無所堪能，不可調伏，皆
<lb ed="TX" n="0405a04"/>無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0405a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0405a0501">正授經論使明如實眞理，名無倒敎授。正授以律，使正身心行業，名無倒敎誡
<lb ed="TX" n="0405a06"/>。菩薩於所攝受徒衆，若有顚倒之思及不正當行爲，當律其行而曉以理。至於四事
<lb ed="TX" n="0405a07"/>有所匱乏，當從淸信居士等處爲之追求資身什具，令彼心安意穩，道業易成。若懷
<lb ed="TX" n="0405a08"/>嫌恨不爲求供給者，是染違犯。若故意不敎不養而爲調伏之方便；或與僧制不合；
<lb ed="TX" n="0405a09"/>或知彼有力堪可自給；或曾住敎道已無顚倒之行爲；或知徒衆中有外道潛伏，爲竊
<lb ed="TX" n="0405a10"/>法來，不可調伏；如是而不敎養，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0405a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己八　不隨心轉戒</cb:mulu><head>己八　不隨心轉戒</head>
<lb ed="TX" n="0405a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0405a1201">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，懷嫌恨心，於他有情不隨心轉，是名有犯有所違越
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0406a" n="0406a"/>
<lb ed="TX" n="0406a01"/>，是染違犯。若由懶惰懈怠放逸不隨其轉，非染違犯。無違犯者，若彼所愛非彼所宜
<lb ed="TX" n="0406a02"/>；若有疾病；若無氣力不任加行；若護僧制；若彼所愛雖彼所宜，而於多衆非宜非愛
<lb ed="TX" n="0406a03"/>；若爲降伏諸惡外道；若欲方更調彼伏彼，廣說如前；不隨心轉，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0406a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0406a0401">菩薩於他有情，當攝心令正住，不隨物轉，能轉於物，方合佛理；如普賢十大
<lb ed="TX" n="0406a05"/>願行中恆順衆生。應順有情心而轉者，何耶？以須隨順而資度脫也。若菩薩以嫌恨
<lb ed="TX" n="0406a06"/>心不隨衆生心轉者，是染違犯。若隨他轉非彼所宜；或雖爲他所愛所宜而在當前衆
<lb ed="TX" n="0406a07"/>中共所非議；或彼外道，隨他轉者反增惡燄，自惡惡人；若欲調伏他等而不隨轉，
<lb ed="TX" n="0406a08"/>皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0406a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己九　不隨喜讚揚戒</cb:mulu><head>己九　不隨喜讚揚戒</head>
<lb ed="TX" n="0406a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0406a1001">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，懷嫌恨心，他實有德不欲顯揚，他實有譽不欲稱美
<lb ed="TX" n="0406a11"/>，他實妙說不讚善哉，是名有犯有所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠放逸不顯揚等，
<lb ed="TX" n="0406a12"/>非染違犯。無違犯者，若知其人性好少欲，將護彼意；若有疾病；若無氣力；若欲方
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0407a" n="0407a"/>
<lb ed="TX" n="0407a01"/>便調彼伏彼，廣說如前；若護僧制；若知由此顯揚等緣，起彼雜染憍擧無義，爲遮此
<lb ed="TX" n="0407a02"/>過；若知彼德雖似功德而非實德，若知彼譽雖似善譽而非實譽，若知彼說雖似妙說而
<lb ed="TX" n="0407a03"/>實非妙；若爲降伏諸惡外道；若爲待他言論究竟不顯揚等，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0407a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0407a0401">菩薩若遇有德、有譽、善於妙說之人，應當稱揚讚歎，使人知而生信，植種德
<lb ed="TX" n="0407a05"/>本。若懷嫌恨而不稱揚，是染違犯。若知其人少欲知足，爲之稱揚，反而引生他事
<lb ed="TX" n="0407a06"/>致感不安，或反使失其令名者；若知雖有德行妙說，但一旦爲之顯揚，反生憍矜輕
<lb ed="TX" n="0407a07"/>擧等過，或雖有相似之德譽妙說，祗足引一般初進之趨附，實爲識者所不屑道，因
<lb ed="TX" n="0407a08"/>相似而非有實德之故；或爲降伏外道；或待他言論等終結，以如是等而不稱揚，皆
<lb ed="TX" n="0407a09"/>無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0407a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己十　不隨行威折戒</cb:mulu><head>己十　不隨行威折戒</head>
<lb ed="TX" n="0407a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0407a1101">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，見諸有情應可訶責，應可治罰，應可驅擯，懷染汙
<lb ed="TX" n="0407a12"/>心而不訶責，或雖訶責而不治罰如法敎誡，或雖治罰如法敎誡而不驅擯，是名有犯有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0408a" n="0408a"/>
<lb ed="TX" n="0408a01"/>所違越，是染違犯。若由懶惰懈怠放逸而不呵責乃至驅擯，非染違犯。無違犯者，若
<lb ed="TX" n="0408a02"/>了知彼不可療治，不可與語，喜出麤言，多生嫌恨，故應棄捨；若觀待時；若觀因此
<lb ed="TX" n="0408a03"/>鬥訟諍競；若觀因此令僧喧雜，令僧破壞；知彼有情不懷諂曲，成就增上猛利慚愧，
<lb ed="TX" n="0408a04"/>疾疾還淨，而不呵責乃至驅擯，皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0408a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0408a0501">菩薩行四攝法饒益有情，須扶助其防非止惡、改過遷善，不得懷染愛心，縱令
<lb ed="TX" n="0408a06"/>放逸。倘應訶責、應治罰、應驅擯者，須如律規懲辦，勿得寬容或從輕治，否則、
<lb ed="TX" n="0408a07"/>卽犯染罪。故佛法之慈悲方便，在如何御人以道，而非姑予優容者可比。若法應如
<lb ed="TX" n="0408a08"/>此而不如此者，縱其任情墮落，非慈悲也。近來怙惡不悛之徒，往往因要求不遂輒
<lb ed="TX" n="0408a09"/>詆爲不慈悲者；至於握有統理大衆之僧權者，不特自己放蕩形骸、坐視大衆之墮落
<lb ed="TX" n="0408a10"/>於不顧，反自謂爲方便，實不知慈悲方便爲何物！遂致佛法不振，不其痛乎！若知
<lb ed="TX" n="0408a11"/>其人不可救藥，若與之語反生麤言惡念；或觀後效；或恐引起門爭，結果不良；或
<lb ed="TX" n="0408a12"/>足使衆僧喧雜，破僧和合；或知爲一時之錯誤，但無諂曲之意，如一明白卽可從此
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0409a" n="0409a"/>
<lb ed="TX" n="0409a01"/>增起猛利慚愧自得還淨；因此不訶責乃至不驅擯者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0409a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己十一　不隨現神力折攝戒</cb:mulu><head>己十一　不隨現神力折攝戒</head>
<lb ed="TX" n="0409a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0409a0301">若諸菩薩安住菩薩淨戒律儀，具足成就種種神通變現威力，於諸有情應恐怖者能
<lb ed="TX" n="0409a04"/>恐怖之，應引攝者能引攝之，避信施故，不現神通恐怖、引攝，是名有犯有所違越，
<lb ed="TX" n="0409a05"/>非染違犯。無違犯者，若知此中諸有情類，多著僻執，是惡外道，誹謗賢聖，成就邪
<lb ed="TX" n="0409a06"/>見，不現神通恐怖、引攝，無有違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0409a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0409a0701">菩薩以修禪定，或證聖果，得到種種神通變現之威力後，對惡有情當恐怖之，
<lb ed="TX" n="0409a08"/>以挫折其惡燄而棄捨其惡行；或遇有情樂於神變，亦當方便引攝。若避信施，恐因
<lb ed="TX" n="0409a09"/>之而得布施利養，不爲恐怖引攝者，雖犯而非染違犯。若知有情有偏僻之執著，自
<lb ed="TX" n="0409a10"/>以爲是，不受感化，若現神通反致生謗而不現者，皆無違犯。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0409a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁三　總明無犯</cb:mulu><head>丁三　總明無犯</head>
<lb ed="TX" n="0409a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0409a1201">又一切處無違犯者，謂若彼心增上狂亂，若重苦受之所逼切，若未曾受淨戒律儀
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0410a" n="0410a"/>
<lb ed="TX" n="0410a01"/>，當知一切皆無違犯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0410a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0410a0201">一切處者，指四十三條輕戒中一切違犯之處。此又總出無違犯者，謂其心有增
<lb ed="TX" n="0410a03"/>上狂亂，或現有重病等逼迫無力實行戒法，或未受淨戒律儀等，於一切處皆無違犯
<lb ed="TX" n="0410a04"/>。若無此三因者，有犯無犯，在當人依戒條而自去觀察之。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0410a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙二　明持悔</cb:mulu><head>乙二　明持悔</head>
<lb ed="TX" n="0410a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0410a0601">若諸菩薩從他正受戒律儀已，由善淸淨求學意樂，菩提意樂，饒益一切有情意樂
<lb ed="TX" n="0410a07"/>，生起最極尊重恭敬，從初專精不應違犯；設有違犯，卽應如法疾疾悔除令得還淨。
<lb ed="TX" n="0410a08"/>如是菩薩一切違犯，當知皆是惡作所攝，應向有力，於語表義能覺能受小乘、大乘補
<lb ed="TX" n="0410a09"/>特伽羅，發露悔滅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0410a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0410a1001">菩薩於受戒後，當持勿犯；如稍有犯，應速如法改悔使令還淨，故有此段文義
<lb ed="TX" n="0410a11"/>。從他者，謂受戒有其三品，以所從之他緣不同而所得之戒有優劣。凡受戒人一面
<lb ed="TX" n="0410a12"/>從自發心，一面仍須依他爲增上緣。若遇佛住世，或大乘地上菩薩住世，得從之受
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0411a" n="0411a"/>
<lb ed="TX" n="0411a01"/>戒者，皆多生善根所招，方有此最上勝緣，是爲上品戒。若無上述勝緣，依佛法中
<lb ed="TX" n="0411a02"/>曾經受過菩薩戒之十信等位外凡內凡之菩薩，依可作爲師範之菩薩比丘處，從而受
<lb ed="TX" n="0411a03"/>之，是爲依中等增上緣得中品戒。在中國所通行之菩薩戒，皆從施受。但如此方無
<lb ed="TX" n="0411a04"/>授戒師，向千里外亦尋不得，乃許於佛菩薩像前香花供養，懺悔往業，經若干時得
<lb ed="TX" n="0411a05"/>感應後，方爲得戒；若未感到佛菩薩現前摩頂之瑞像，爲不得戒。但如此得戒，猶
<lb ed="TX" n="0411a06"/>爲下品戒，故須以從他正受爲勝也。意樂、謂意志之所樂，如仁者樂山，智者樂水
<lb ed="TX" n="0411a07"/>之意樂。意樂起時，所有各種所爲，皆隨之而轉移，故意樂爲一切行爲之主動力。
<lb ed="TX" n="0411a08"/>若凡夫得到此種之淸淨意樂，宛如另換一心，將無始染劣勢力完全革除，從新建起
<lb ed="TX" n="0411a09"/>菩提之心。蓋凡夫心多貪五欲，其意樂亦爲五欲之意樂，能改此意樂以成立此中三
<lb ed="TX" n="0411a10"/>種意樂，則得三聚淨戒。由求學一切菩薩善淸淨戒之意樂，則得菩薩律儀戒之戒體
<lb ed="TX" n="0411a11"/>，便能離一切惡法而得淸淨；有此戒體，則能持一切律儀戒。菩提者，卽阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0411a12"/>三藐三菩提，換言之、卽佛果之菩提也。此菩提之意樂生起，則於人天福報、二乘
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0412a" n="0412a"/>
<lb ed="TX" n="0412a01"/>解脫悉無所求，惟念念求無上菩提，卽神通等亦爲無上菩提而修。自此意樂發起以
<lb ed="TX" n="0412a02"/>後，自能去修集無邊福智以爲菩提之資糧，是以菩提意樂爲攝善法戒之戒體。饒益
<lb ed="TX" n="0412a03"/>有情意樂者，謂意之所樂，心心念念皆欲饒益有情，乃能時時刻刻去作饒益有情之
<lb ed="TX" n="0412a04"/>事，是爲饒益有情戒體。若感發得此三種意樂爲三聚戒體，依戒體而持菩薩戒，則
<lb ed="TX" n="0412a05"/>易如順水行舟也；因內心已有持戒之力故。若由此意樂受菩薩戒者，應對此菩薩戒
<lb ed="TX" n="0412a06"/>生深恭敬，從初受戒勿令違犯。因此戒爲心戒，犯不犯皆繫於自心，須在其動機上
<lb ed="TX" n="0412a07"/>之隱微中以明察其德失。又菩薩戒在佛果位方能淸淨，故菩薩地亦難全淨，若有違
<lb ed="TX" n="0412a08"/>犯，應卽如法懺悔令速淸淨，否則、便毀戒體。梵語突吉羅，此云可懺悔。菩薩正
<lb ed="TX" n="0412a09"/>得戒體之後，所有違犯，是惡作罪，故可懺悔。其懺悔法，應向有智慧力之菩薩前
<lb ed="TX" n="0412a10"/>，將惡作事如實發露，請其證明。務須在能覺到能領受所說語意之小乘、或大乘人
<lb ed="TX" n="0412a11"/>⸺梵語補特伽羅，此云數取趣；在人趣，卽人⸺前，發露懺悔。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0412a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙三　明悔法</cb:mulu><head>乙三　明悔法</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0413a" n="0413a"/>
<lb ed="TX" n="0413a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙一　對他懺除</cb:mulu><head>丙一　對他懺除</head>
<lb ed="TX" n="0413a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　上品纏犯應更受</cb:mulu><head>丁一　上品纏犯應更受</head>
<lb ed="TX" n="0413a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0413a0301">若諸菩薩以上品纏違犯如上他勝處法，失戒律儀，應當更受。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　懺中品纏犯</cb:mulu><head>丁二　懺中品纏犯</head>
<lb ed="TX" n="0413a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0413a0501">若中品纏違犯如上他勝處法，應對於三補特伽羅，或過是數，應如發露除惡作法
<lb ed="TX" n="0413a06"/>，先當稱述所犯事名，應作是說：長老專志！或言：大德！我如是名，違越菩薩毗柰
<lb ed="TX" n="0413a07"/>耶法，如所稱事，犯惡作罪。餘如苾蒭發露悔滅惡作罪法，應如是說。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁三　懺下品纏犯及餘違犯</cb:mulu><head>丁三　懺下品纏犯及餘違犯</head>
<lb ed="TX" n="0413a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0413a0901">若下品纏違犯如上他勝處法，及餘違犯，應對於一補特伽羅發露，悔法、當知如
<lb ed="TX" n="0413a10"/>前。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙二　自誓懺除</cb:mulu><head>丙二　自誓懺除</head>
<lb ed="TX" n="0413a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0413a1201">若無隨順補特伽羅可對發露，悔除所犯，爾時、菩薩以淨意樂，起自誓心：我當
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0414a" n="0414a"/>
<lb ed="TX" n="0414a01"/>決定防護當來，終不重犯！如是於犯，還出還淨。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0414a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0414a0201">若犯四重戒之上品纏者，非可懺悔，因戒體已失，故應當重受。若中品纏犯者
<lb ed="TX" n="0414a03"/>，當對三人以上小乘人或大乘人能覺能受懺悔人所發出之語言者前，以表示所犯罪
<lb ed="TX" n="0414a04"/>而發露懺悔之，其懺悔法方能成立。如稱：長老⸺或稱大德⸺！我如是名，今
<lb ed="TX" n="0414a05"/>犯菩薩戒中可懺悔之何事，請爲證明懺悔。犯下品纏犯四重戒，或上中下纏犯餘輕
<lb ed="TX" n="0414a06"/>戒等，當向一人已上之菩薩比丘前，發露懺悔。然懺悔旣應從他而懺悔，如此方無
<lb ed="TX" n="0414a07"/>菩薩比丘及知菩薩戒之人時，可於佛菩薩像前設香花供養，如法披露，以淸淨意樂
<lb ed="TX" n="0414a08"/>自誓悔改後，當卽防護，終不再犯，乃至得到感應，其懺悔法亦可成立。但不如正
<lb ed="TX" n="0414a09"/>對他人之懺悔力爲勝耳！</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0414a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">甲三　結應敬修</cb:mulu><head>甲三　結應敬修</head>
<lb ed="TX" n="0414a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0414a1101">復次、如是所起諸事，菩薩學處，佛於彼彼素怛纜中隨機散說，謂依律儀戒，攝
<lb ed="TX" n="0414a12"/>善法戒，饒益有情戒，今於此菩薩藏摩怛理迦，綜集而說。菩薩於中應起尊重，住極
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0415a" n="0415a"/>
<lb ed="TX" n="0415a01"/>恭敬，專精修學。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0415a0201">菩薩應學之菩薩戒法，佛曾於瓔珞、梵網經等中，隨有情根機而散說。若七衆
<lb ed="TX" n="0415a03"/>戒及比丘之五篇戒等，皆攝在菩薩戒之依律儀戒中，而攝善法與饒益有情戒，散說
<lb ed="TX" n="0415a04"/>於各經。今彌勒菩薩綜集而說於瑜伽師地論中。菩薩於此戒法，應恭敬尊重而精勤
<lb ed="TX" n="0415a05"/>修學，因爲原是佛所說故。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">顯要旨</cb:mulu><head><seg rend="border">顯要旨</seg></head>
<lb ed="TX" n="0415a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　應了知者三事</cb:mulu><head>一　應了知者三事</head>
<lb ed="TX" n="0415a08"/><p xml:id="pTX16p0415a0801">此菩薩戒法有先應了知之三義：第一應了知者，受菩薩戒、學菩薩法，以先發
<lb ed="TX" n="0415a09"/>大悲菩提心爲體，若未發起大悲菩提心者，則非菩薩，不應學受菩薩戒法。故受戒
<lb ed="TX" n="0415a10"/>時，師應問曰：已發菩提心否？是菩薩否？其時之求戒者，當毅然答曰：已發，是
<lb ed="TX" n="0415a11"/>菩薩，方能得戒。然小乘亦有智果，故了生死之智可通大小，若無大悲心爲根本，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0416a" n="0416a"/>
<lb ed="TX" n="0416a01"/>則不能起取大菩提之意，故不得菩薩戒也。且若不發大悲心者，亦用不著來求學菩
<lb ed="TX" n="0416a02"/>薩戒。經云：菩薩以菩提心爲因，大悲爲根本，方便爲究竟。故大乘菩薩心，爲大
<lb ed="TX" n="0416a03"/>悲菩提心，求菩薩戒，必須先發此心。</p>
<lb ed="TX" n="0416a04"/><p xml:id="pTX16p0416a0401">第二應了知者，受學此菩薩戒法，須以智慧爲先導，故應先依菩薩藏之經論有
<lb ed="TX" n="0416a05"/>深切研究，得到圓滿透徹之正解時，方有正見正知。其正知見旣已成就，卽以之爲
<lb ed="TX" n="0416a06"/>先導，方可行持菩薩戒法。因此、菩薩戒爲入俗利生之事，不易行持。持此戒者，
<lb ed="TX" n="0416a07"/>常於心地上觀照所作之業，犯與不犯，須有確切之審度與標準；若無最高智慧以爲
<lb ed="TX" n="0416a08"/>審度標準，則雖已犯而不自知，便亦不能懺悔以求淸淨，則卽無由學持此菩薩戒。
<lb ed="TX" n="0416a09"/>若梵網經所說之戒，其作與不作，皆爲刻板之規定，故猶易持。而此戒法，則在同
<lb ed="TX" n="0416a10"/>一事上，有犯不犯、或染不染，在纖微間，甚難決也。故須有智慧爲先導，方能受
<lb ed="TX" n="0416a11"/>學。</p>
<lb ed="TX" n="0416a12"/><p xml:id="pTX16p0416a1201">第三應了知者，在此菩薩戒法中，皆爲攝善法戒及饒益有情戒，故應以七衆戒
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0417a" n="0417a"/>
<lb ed="TX" n="0417a01"/>爲律儀戒，而善法戒與饒益有情戒又以律儀戒爲所依。故欲學此菩薩戒者，應先受
<lb ed="TX" n="0417a02"/>七衆戒以爲菩薩戒中之律儀戒，則於三聚淨戒方得圓滿。如優婆塞受菩薩戒爲菩薩
<lb ed="TX" n="0417a03"/>優婆塞，乃至比丘受菩薩戒爲菩薩比丘等。依瑜伽論所明，若失於律儀戒，則失餘
<lb ed="TX" n="0417a04"/>一切戒，故若不從僧受三皈及七衆戒，卽不能受此菩薩戒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0417a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　顯殊勝者三事</cb:mulu><head>二　顯殊勝者三事</head>
<lb ed="TX" n="0417a06"/><p xml:id="pTX16p0417a0601">第一、此戒法與其餘之菩薩戒法不同者，餘兼三乘共同之律儀戒，此戒專明應
<lb ed="TX" n="0417a07"/>如何修六度以修集諸善法，應如何行四攝饒益有情，故此戒最明白而扼要者，正大
<lb ed="TX" n="0417a08"/>乘菩薩之特殊精神所存，不學此菩薩戒，無以見菩薩之殊勝。</p>
<lb ed="TX" n="0417a09"/><p xml:id="pTX16p0417a0901">第二、菩薩戒法在於契眞入俗之中道行，因俗人在俗而不能契合出世眞理，二
<lb ed="TX" n="0417a10"/>乘出世自利而不能作涉俗行事，惟菩薩能上契眞理、下順凡情，修圓融二諦之中道
<lb ed="TX" n="0417a11"/>行門。此戒法中，處處皆能表現理事雙彰、眞俗幷到之大乘了義行。如對聲聞家之
<lb ed="TX" n="0417a12"/>斷煩惱法，旣不捨離，復能隨順有情成就勝出聲聞乘功德等，皆明此義。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0418a" n="0418a"/>
<lb ed="TX" n="0418a01"/><p xml:id="pTX16p0418a0101">第三、此菩薩戒乃深切現今七衆佛徒實際上辦事之應用者，如出家僧辦佛學院
<lb ed="TX" n="0418a02"/>及公益慈善等，皆時勢上應辦之事。換言之、凡與衆人相關而有益社會之事，今後
<lb ed="TX" n="0418a03"/>皆應去辦，非復閉門修行可盡其責。然出家僧辦事，須受學此菩薩戒法，方有辦事
<lb ed="TX" n="0418a04"/>行軌，否則、破壞佛法，違背敎規而不自知。若以前出家僧所採之修行法，非自了
<lb ed="TX" n="0418a05"/>之禪宗，卽往生之淨土，皆不圓滿；此戒方爲正修之菩薩行。至於禮拜、念誦，亦
<lb ed="TX" n="0418a06"/>萬行中之一，若依此戒發菩提心去行六度、四攝，則尙何行不備？惜中國向來修行
<lb ed="TX" n="0418a07"/>者，大都不知注意乎此，惟以空心靜坐爲修行，對於現身社會去作一切利他事業，
<lb ed="TX" n="0418a08"/>極端反對，謂非本分！其有能作事者，又多未得菩薩戒之眞諦，故其一擧一動皆貪
<lb ed="TX" n="0418a09"/>、瞋、癡之煩惱爲之主動，將中國佛敎弄成死氣沉沉，怪象重重，良可慨也！夫菩
<lb ed="TX" n="0418a10"/>薩之修行六度，以不離有情界之實際，作一切利生事業爲正修行，故非學此戒去修
<lb ed="TX" n="0418a11"/>菩薩行不可。此戒爲現今在家出家之佛徒需要，以在現今國家社會之環境中，尤非
<lb ed="TX" n="0418a12"/>昌明此大乘菩薩法不可，其各顧身家以各自了之思想，已用不著！故佛敎徒衆，對
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0419a" n="0419a"/>
<lb ed="TX" n="0419a01"/>於社會人群互關互益之事，精勤去作，方能顯出佛法精神，方能爲建立國民道德之
<lb ed="TX" n="0419a02"/>基本。故今在家佛弟子之設社立林，結群集會以宏化者，欲求得一寡過成德之標準
<lb ed="TX" n="0419a03"/>法，於此菩薩戒法，大不可不深注意焉！</p>
<lb ed="TX" n="0419a04"/><byline cb:type="other">（普超、克全記）（見海刊十三卷六七八期）</byline></cb:div></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>